Kiến ba khoang ‘vào mùa’, cẩn trọng nhầm tổn thương da với zona thần kinh

Nhiều người tổn thương da do kiến ba khoang – Ảnh: BSCC

Da phồng rộp, nổi mụn nước sau một đêm

Chị N.T.H. (29 tuổi, sống tại chung cư ở phường Yên Hòa, Hà Nội) thức dậy và phát hiện một vệt đỏ dài ở bên trái cổ, kèm cảm giác nóng rát như bỏng. Ban đầu chị nghĩ da bị kích ứng do mỹ phẩm hoặc côn trùng nên chỉ rửa sạch và theo dõi.

Đến chiều cùng ngày, vùng da đỏ xuất hiện nhiều mụn nước nhỏ, cảm giác bỏng rát tăng lên. Sáng hôm sau chị phát hiện thêm các vệt đỏ ở cánh tay và gần xương quai xanh, một số mụn nước đã vỡ, gây đau rát khi tắm hoặc thay quần áo.

Qua thăm khám, bác sĩ Nguyễn Tiến Thành, chuyên gia da liễu, nhận định các biểu hiện phù hợp với viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố kiến ba khoang.

Theo bác sĩ Thành, kiến ba khoang thường sống ở ruộng đồng, bãi cỏ, vườn cây và những nơi có độ ẩm cao. Chúng bị thu hút bởi ánh sáng nhân tạo vào ban đêm nên có thể bay vào nhà, nhất là những khu dân cư gần cây xanh, đồng ruộng hoặc công trình xây dựng. Ngay cả căn hộ chung cư ở tầng cao cũng không hoàn toàn tránh được nguy cơ này.

Kiến ba khoang không cần cắn hay đốt vẫn có thể gây viêm da. Nguyên nhân là pederin, một độc tố có trong cơ thể một số loài bọ cánh cứng thuộc chi Paederus. Khi côn trùng bị đè ép hoặc chà xát, độc tố tiếp xúc với da và gây phản ứng viêm.

Tổn thương thường xuất hiện sau 12-48 giờ, với biểu hiện đỏ da, nóng rát, sau đó hình thành mụn nước hoặc bóng nước. Các vết tổn thương thường có dạng vệt dài như roi quất, thành mảng hoặc giống vết bỏng, đôi khi xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể.

“Người bệnh thấy mụn nước xuất hiện ở nhiều nơi nên cho rằng bệnh đang lây lan. Thực tế đây không phải bệnh truyền nhiễm. Độc tố có thể được đưa từ vùng da này sang vùng khác qua bàn tay, vật dụng nhiễm độc tố hoặc do nhiều vùng da cùng tiếp xúc trước đó”, bác sĩ Thành giải thích.

Cẩn trọng nhầm với zona thần kinh

Theo bác sĩ Thành, viêm da do kiến ba khoang dễ bị nhầm với zona thần kinh vì cả hai đều có thể gây đỏ da, đau rát và nổi mụn nước.

Tuy nhiên, zona thường gây tổn thương tập trung theo một khoanh da, chủ yếu ở một bên cơ thể; còn viêm da do kiến ba khoang thường có hình dạng bất thường, dạng vệt hoặc mảng tại vùng tiếp xúc với độc tố.

Việc tự mua thuốc trị zona, sử dụng kem bôi phối hợp nhiều thành phần hoặc áp dụng mẹo dân gian như đắp lá, bôi kem đánh răng, chà xát bằng cồn đậm đặc có thể khiến da kích ứng nặng hơn, chậm hồi phục và tăng nguy cơ bội nhiễm.

Điều trị cần căn cứ vào mức độ tổn thương. Trường hợp nhẹ cần làm sạch và chăm sóc da đúng cách; khi phản ứng viêm rõ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm tại chỗ. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn.

Phần lớn trường hợp hồi phục trong 1-3 tuần nếu được xử trí phù hợp, nhưng một số người có thể bị tăng sắc tố sau viêm, khiến da sẫm màu trong nhiều tuần đến nhiều tháng. Nếu độc tố dính vào mắt, người bệnh có thể bị viêm kết mạc, viêm giác mạc, gây đỏ mắt, đau, chảy nước mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ và cần được khám chuyên khoa kịp thời.

Phòng ngừa thế nào?

Bác sĩ Thành khuyến cáo không dùng tay đập hoặc miết mạnh khi phát hiện kiến ba khoang trên cơ thể. Nên nhẹ nhàng thổi hoặc dùng giấy đưa côn trùng ra khỏi da, tránh làm dập nát. Nếu nghi ngờ tiếp xúc với độc tố, cần rửa vùng da bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ, không chà xát.

Người dân không nên gãi, tự chọc vỡ mụn nước hoặc bôi thuốc không rõ thành phần. Khi tổn thương lan rộng, xuất hiện nhiều bóng nước, đau rát dữ dội, có mủ, sưng đỏ tăng dần hoặc kèm sốt, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Nếu độc tố tiếp xúc với mắt, cần rửa ngay bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, tránh dụi mắt và đến cơ sở chuyên khoa mắt.

Để phòng tránh, người dân nên lắp lưới chắn côn trùng, hạn chế mở cửa khi bật đèn sáng vào ban đêm, đồng thời kiểm tra chăn gối, khăn tắm và quần áo trước khi sử dụng. Các gia đình sống gần khu vực nhiều cây xanh, bãi cỏ hoặc công trình xây dựng cần chú ý hơn trong những ngày mưa ẩm.