TP.HCM ghi nhận 5 ca não mô cầu, Viện Pasteur TP.HCM khuyến cáo gì?

8/8 tỉnh, thành phía Nam đều ghi nhận có sự gia tăng một số trường hợp bệnh não mô cầu trong thời gian gần đây. Riêng TP.HCM vừa ghi nhận 5 ca đều là học sinh, trong đó 1 trường hợp đã tử vong. Dự báo tình hình bệnh não mô cầu trong thời gian tới ra sao là vấn đề được nhiều người quan tâm.

Chỉ trong một tuần (từ ngày 14 đến 20-10), TP.HCM ghi nhận 5 ca mắc não mô cầu đều là học sinh, gồm chùm 4 ca ở Trường THCS Hai Bà Trưng (xã Hiệp Phước) và 1 ca ở Trường TH-THCS-THPT Ngô Thời Nhiệm (phường Bình Dương). Trong đó, một học sinh ở Trường THCS Hai Bà Trưng đã tử vong.

Tuổi Trẻ đã trao đổi với PGS.TS.BS NGUYỄN VŨ THƯỢNG – Phó viện trưởng Viện Pasteur TP.HCM – về tình hình dịch tễ bệnh não mô cầu tại TP.HCM và khu vực phía Nam, dự báo nguy cơ trong thời gian tới và những biện pháp cần ưu tiên triển khai để phòng ngừa, ngăn bệnh lây lan.

Ca não mô cầu tăng tại 8 tỉnh, thành phía Nam

* Viện Pasteur TP.HCM đánh giá như thế nào về nguy cơ lây lan từ chùm ca bệnh ở xã Hiệp Phước, và cần triển khai những biện pháp gì để kiểm soát nguy cơ xuất hiện thêm ca mắc trong trường học và cộng đồng, thưa ông?

– Các trường hợp bệnh ở Trường THCS Hai Bà Trưng đều ghi nhận khởi phát trong khoảng từ ngày 12 đến 15-10. Ngay sau đó, ngành y tế thành phố đã can thiệp kiểm soát. Các trường hợp bệnh được phát hiện, xét nghiệm khi đã cách ly theo dõi tại bệnh viện. Tất cả người tiếp xúc gần đã được điều tra, truy vết và cho uống kháng sinh dự phòng ngay trong ngày sau đó và đang được giám sát sức khỏe hằng ngày.

Toàn bộ học sinh, cán bộ, giáo viên và nhân viên nhà trường cũng đã được uống kháng sinh dự phòng. Qua đó cho thấy các biện pháp xử lý chùm ca bệnh tại xã Hiệp Phước do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) triển khai rất bài bản, tích cực nhằm chủ động triệt để cắt đứt chuỗi lây truyền từ chùm ca này.

Đối với 1 ca bệnh vừa ghi nhận tại Trường TH-THCS-THPT Ngô Thời Nhiệm, HCDC cũng đang tích cực xử lý.

Tuy nhiên, hiện đang chuyển mùa, có sự gia tăng các bệnh viêm hô hấp cấp, đặc biệt là cúm, nên cần tiếp tục giám sát, phát hiện sớm và khuyến cáo người có sốt hoặc triệu chứng hô hấp đi khám tại cơ sở y tế để được hướng dẫn điều trị phù hợp.

* Viện Pasteur TP.HCM đánh giá như thế nào về tình hình bệnh não mô cầu tại khu vực phía Nam thời gian gần đây, về số ca mắc, xu hướng dịch tễ và các địa bàn cần lưu ý?

– Qua hệ thống quản lý giám sát bệnh truyền nhiễm, ghi nhận trong thời gian qua tại 8/8 tỉnh, thành phố thuộc khu vực phía Nam có sự gia tăng một số trường hợp bệnh não mô cầu xâm lấn, đặc biệt tại các khu vực đông dân cư, chật chội, điều kiện vệ sinh kém và nơi tập trung đông người, có sự luân chuyển người mới/cũ.

Bên cạnh đó, tại một số địa bàn đặc thù như trường, trại có xuất hiện rải rác chùm ca bệnh nhưng đều được ngành y tế khẩn trương, quyết liệt kiểm soát ngay khi phát hiện.

Trong số các trường hợp mắc não mô cầu được ghi nhận ở khu vực phía Nam, nhóm 11 – 15 tuổi chiếm tỉ trọng cao nhất (28,6%) và có khoảng 94% trường hợp nhiễm não mô cầu xâm lấn thuộc Serogroup B.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người suy giảm miễn dịch, người tiếp xúc ca bệnh não mô cầu, người sống trong môi trường đông đúc như ký túc xá, các trường trại, hoặc khu tập trung đông người… có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Người có sốt kèm đau đầu nhiều, nôn, cứng gáy, mệt mỏi, lừ đừ hoặc ban xuất huyết nên đến ngay cơ sở y tế để được khám, chẩn đoán, điều trị kịp thời.

Việc được chẩn đoán, điều trị sớm không những giúp bệnh nhân tránh các nguy cơ chuyển nặng, di chứng và có thể tử vong, mà còn giúp ngăn chặn lây lan bệnh cho những người xung quanh.

Phát hiện sớm, điều trị kịp thời, quản lý chặt chẽ người bệnh và người tiếp xúc gần

* Từ các trường hợp bệnh não mô cầu được ghi nhận tại một số địa phương thời gian qua, Viện Pasteur TP.HCM đang phối hợp, hướng dẫn ngành y tế các tỉnh, thành phía Nam, đặc biệt là TP.HCM, ra sao trong công tác giám sát, điều tra dịch tễ và xử lý người tiếp xúc gần?

– Với sự chỉ đạo sâu sát của Bộ Y tế, Viện Pasteur TP.HCM đã và đang hướng dẫn ngành y tế các địa phương theo dõi tình hình, xác minh ca bệnh, hỗ trợ xét nghiệm và phối hợp điều tra, xử lý ca, chùm ca bệnh.

Từ năm 2025 đến nay, Viện Pasteur TP.HCM đã tổ chức 4 cuộc họp chuyên môn khu vực phía Nam, ban hành các văn bản, đánh giá và dự báo tình hình bệnh não mô cầu để các địa phương chủ động giám sát, đáp ứng. Đồng thời, phối hợp cùng các bệnh viện, tổ chức các đoàn công tác giám sát hỗ trợ các tỉnh thành khu vực phía Nam.

Nguyên tắc hàng đầu trong phòng, chống bệnh do não mô cầu là phát hiện sớm, điều trị kịp thời và quản lý chặt chẽ người bệnh cũng như người tiếp xúc gần.

Người có các triệu chứng như sốt, đau đầu nhiều, nôn, cứng gáy, mệt mỏi, lừ đừ hoặc xuất hiện ban xuất huyết cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, chẩn đoán và điều trị.

Đồng thời cần thông báo rõ tiền sử tiếp xúc với ca bệnh hoặc yếu tố dịch tễ liên quan. Không nên chờ đủ triệu chứng hoặc đợi xuất hiện ban xuất huyết mới đi khám.

Các cơ sở y tế cần lưu ý cả những trường hợp có biểu hiện không điển hình, không trì hoãn điều trị khi nghi ngờ bệnh não mô cầu.

Song song đó thực hiện thông báo và phối hợp chặt chẽ với các đơn vị y tế liên quan để vừa điều trị hiệu quả cho người bệnh, vừa triển khai các biện pháp dự phòng, giám sát và bảo vệ những người tiếp xúc gần, hạn chế tối đa nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

* Viện Pasteur TP.HCM khuyến cáo gì về phát hiện sớm, sử dụng kháng sinh dự phòng và tiêm vắc xin để hạn chế nguy cơ mắc bệnh, diễn tiến nặng và tử vong?

– Người tiếp xúc gần cần được đánh giá và dùng kháng sinh dự phòng càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 24 giờ sau khi ca bệnh liên quan được chẩn đoán xác định; tiếp tục theo dõi sức khỏe trong 10 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối, kể cả khi đã uống thuốc.

Người dân không tự mua hoặc sử dụng kháng sinh đại trà.

Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh hiệu quả đối với bệnh do não mô cầu. Người dân nên được tư vấn lựa chọn loại vắc xin phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nhóm huyết thanh cần phòng ngừa.

Tuy nhiên, khi xuất hiện ca bệnh não mô cầu, những người đã tiêm vắc xin nhưng thuộc nhóm có chỉ định dự phòng, chẳng hạn như người tiếp xúc gần với ca bệnh, vẫn cần sử dụng kháng sinh dự phòng theo hướng dẫn của cơ quan y tế và tiếp tục theo dõi sức khỏe sau phơi nhiễm.