Đau họng nhiều ngày nhưng không sốt, không ho, không sổ mũi khiến nhiều người nghĩ đơn giản là do thời tiết, uống ít nước hoặc nằm máy lạnh. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài hoặc thường xuyên tái phát, nguyên nhân có thể không chỉ nằm ở một cơn cảm lạnh thông thường.
Đau họng kéo dài có thể liên quan đến trào ngược dạ dày – thực quản, dị ứng, dịch mũi chảy xuống họng, không khí khô, khói thuốc, viêm họng, viêm amidan hoặc các vấn đề ở thanh quản. Trong một số trường hợp, triệu chứng dai dẳng còn cần được bác sĩ kiểm tra để loại trừ những bệnh lý nghiêm trọng hơn.
Trong một số trường hợp, đau họng kéo dài là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nghiêm trọng cần được kiểm tra – Ảnh: AI
Đau họng kéo dài có phải lúc nào cũng do cảm lạnh?
Đau họng thường xuất hiện cùng cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Tuy nhiên, không phải cứ đau họng là người bệnh sẽ sốt. Một số nguyên nhân không liên quan trực tiếp đến nhiễm trùng vẫn có thể khiến vùng họng bị kích ứng trong thời gian dài.
Điểm cần lưu ý là thời gian xuất hiện triệu chứng và những biểu hiện đi kèm. Nếu đau họng chỉ kéo dài vài ngày rồi tự hết, nguyên nhân có thể đơn giản như thay đổi thời tiết, không khí khô hoặc nhiễm virus nhẹ. Ngược lại, đau họng lâu ngày, tái đi tái lại hoặc ngày càng khó chịu cần được xem xét kỹ hơn.
Cảm giác đau cũng không nhất thiết giống nhau ở mọi người. Có người cảm thấy rát ở cổ, người khác lại thấy vướng như có dị vật, phải liên tục hắng giọng hoặc khạc đờm. Một số trường hợp còn kèm khàn tiếng, ho khan hoặc đau khi nuốt.
Vì vậy, chỉ dựa vào việc “không sốt” để kết luận tình trạng không đáng lo là chưa đủ.
5 nguyên nhân thường gặp gây đau họng kéo dài
1. Trào ngược dạ dày – thực quản
Trào ngược dạ dày – thực quản là một nguyên nhân cần được lưu ý khi người bệnh bị đau họng kéo dài không sốt nhưng không có biểu hiện rõ ràng của cảm lạnh.
Khi dịch và axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản, thậm chí lên đến vùng họng và thanh quản, niêm mạc có thể bị kích ứng. Người bệnh có thể cảm thấy nóng rát ở cổ họng, vướng họng, thường xuyên phải hắng giọng, ho khan hoặc khàn tiếng.
Điều đáng chú ý là không phải ai bị trào ngược cũng có cảm giác ợ nóng hoặc ợ chua. Theo Viện Quốc gia về Tiểu đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK), trào ngược có thể liên quan đến ho mạn tính và khàn tiếng, bên cạnh những triệu chứng quen thuộc như ợ nóng hoặc trào ngược thức ăn.
Một số người nhận thấy triệu chứng rõ hơn vào buổi sáng, sau bữa ăn hoặc khi nằm xuống. Nếu đau họng đi kèm cảm giác chua miệng, nóng rát, thường xuyên hắng giọng hoặc khàn tiếng, đây là nhóm nguyên nhân nên được cân nhắc.
Người có biểu hiện nghi ngờ trào ngược cũng không nên tự mua thuốc điều trị kéo dài. Việc xác định nguyên nhân và lựa chọn thuốc cần dựa trên tình trạng cụ thể.
2. Viêm mũi dị ứng và dịch mũi chảy xuống họng
Không ít trường hợp người bệnh chỉ cảm thấy khó chịu ở cổ họng nhưng nguyên nhân lại bắt đầu từ mũi.
Khi tiếp xúc với bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc hoặc các tác nhân gây dị ứng, niêm mạc mũi có thể bị kích thích, dẫn đến hắt hơi, nghẹt mũi, chảy nước mũi và tăng tiết dịch. Phần dịch này có thể chảy xuống phía sau họng, gây cảm giác ngứa, rát, vướng hoặc phải khạc đờm liên tục.
Nếu đau họng kéo dài xuất hiện cùng hắt hơi, ngứa mũi, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi, người bệnh nên chú ý đến khả năng liên quan đến viêm mũi dị ứng.
Đặc biệt, triệu chứng có thể tăng lên khi ở trong phòng nhiều bụi, tiếp xúc với vật nuôi, nấm mốc hoặc môi trường có chất gây dị ứng. Trong trường hợp này, chỉ tập trung xử lý vùng họng mà bỏ qua nguyên nhân ở mũi có thể khiến triệu chứng tái diễn.
3. Không khí khô, điều hòa và các yếu tố kích ứng
Một nguyên nhân khá phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua là kích ứng từ môi trường.
Ngồi trong phòng điều hòa nhiều giờ, làm việc trong môi trường nhiều bụi, thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc hoặc hóa chất có thể khiến niêm mạc họng khô và nhạy cảm hơn.
Thói quen thở bằng miệng khi ngủ do nghẹt mũi cũng có thể làm cổ họng khô hơn. Một số người thức dậy vào buổi sáng với cảm giác rát họng, uống nước thì đỡ nhưng vài giờ sau lại khó chịu.
Nói nhiều, nói lớn hoặc sử dụng giọng liên tục cũng có thể gây căng thẳng cho thanh quản. Những người thường xuyên phải giảng bài, tư vấn, bán hàng, thuyết trình hoặc sử dụng giọng nói nhiều cần đặc biệt chú ý.
Theo NIDCD, sử dụng giọng nói quá mức, trào ngược, nhiễm trùng đường hô hấp và một số bệnh lý thanh quản đều có thể liên quan đến các vấn đề về giọng nói.
4. Viêm họng hoặc viêm amidan tái diễn
Viêm họng và viêm amidan là những nguyên nhân quen thuộc của đau rát vùng cổ họng. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có biểu hiện sốt cao.
Người bệnh có thể chỉ cảm thấy đau khi nuốt, vướng họng, hơi thở có mùi, khô rát hoặc khó chịu kéo dài. Nếu amidan thường xuyên viêm, xuất hiện các đốm trắng, nổi hạch ở cổ hoặc tình trạng đau tái phát nhiều lần, nên đi khám tai mũi họng để tìm nguyên nhân.
Một sai lầm thường gặp là tự mua kháng sinh ngay khi thấy đau họng. Đây không phải lựa chọn phù hợp cho mọi trường hợp vì nguyên nhân gây đau họng rất đa dạng. Việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định không những không giải quyết được nguyên nhân mà còn có thể gây những tác dụng không mong muốn.
Vì vậy, với đau họng dai dẳng, đặc biệt khi triệu chứng tái diễn nhiều lần, người bệnh nên được đánh giá thay vì liên tục đổi thuốc.
5. Các vấn đề ở thanh quản và vùng họng
Đau họng kéo dài kèm khàn tiếng là dấu hiệu cần chú ý hơn.
Thanh quản chứa dây thanh, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra giọng nói. Khi dây thanh bị viêm, kích ứng hoặc chịu tác động quá mức, người bệnh có thể bị khàn tiếng, giọng yếu, giọng thay đổi hoặc cảm giác đau, mỏi khi nói.
Trào ngược họng – thanh quản, sử dụng giọng quá mức, viêm thanh quản hoặc các tổn thương lành tính ở dây thanh đều có thể gây thay đổi giọng nói. NIDCD khuyến cáo người bị khàn tiếng trên 3 tuần, đặc biệt khi không có cảm lạnh hoặc cúm, nên được bác sĩ đánh giá.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, triệu chứng vùng họng và thanh quản có thể liên quan đến bệnh lý nghiêm trọng hơn. Vì vậy, nếu đau họng kéo dài không rõ nguyên nhân và xuất hiện cùng khàn tiếng dai dẳng, đau một bên, khó nuốt, nổi hạch hoặc khối bất thường ở cổ, không nên chỉ sử dụng viên ngậm để che lấp triệu chứng.
Đau họng kéo dài kèm những dấu hiệu nào cần đặc biệt lưu ý?
Không phải cứ đau họng không sốt là dấu hiệu của bệnh nguy hiểm. Tuy nhiên, một số triệu chứng đi kèm có thể là lý do để người bệnh đi khám sớm.
Cần chú ý nếu xuất hiện:
- Đau họng kéo dài nhiều tuần nhưng không cải thiện.
- Đau họng tái đi tái lại không rõ nguyên nhân.
- Đau rõ ở một bên cổ họng.
- Đau lan lên tai.
- Khó nuốt hoặc đau khi nuốt.
- Cảm giác vướng họng kéo dài.
- Khàn tiếng kéo dài.
- Xuất hiện hạch hoặc khối bất thường ở cổ.
- Sụt cân không chủ ý.
- Ho ra máu.
- Khó thở.
- Không thể nuốt nước bọt hoặc chảy dãi do khó nuốt.
Theo NIDCD, khàn tiếng kéo dài trên 3 tuần, đặc biệt khi không đi cùng cảm lạnh hoặc cúm, là tình trạng nên được bác sĩ kiểm tra. Khó thở, khó nuốt, đau khi nói hoặc nuốt, ho ra máu hoặc xuất hiện khối ở cổ cũng là những dấu hiệu cần được đánh giá.
Khi nào đau họng cần đi khám?
Nếu đau họng kéo dài nhưng không có dấu hiệu cải thiện, người bệnh không nên chỉ tiếp tục tự mua thuốc. Bác sĩ có thể kiểm tra vùng miệng, họng, mũi và cổ, đồng thời khai thác các triệu chứng đi kèm để tìm nguyên nhân.
Tùy tình trạng, bác sĩ có thể cân nhắc khám chuyên khoa tai mũi họng, kiểm tra thanh quản hoặc thực hiện những xét nghiệm cần thiết.
Với người có dấu hiệu nghi ngờ trào ngược, bác sĩ có thể dựa vào triệu chứng và tiền sử để đánh giá. NIDDK cho biết trong một số trường hợp, nếu triệu chứng không cải thiện hoặc nghi ngờ biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm để tìm nguyên nhân.
Súc miệng bằng nước muối nhạt cũng là cách hay được sử dụng – Ảnh minh họa
Đau họng kéo dài nên làm gì tại nhà?
Trong thời gian theo dõi hoặc chờ đi khám, người bệnh có thể thực hiện một số biện pháp đơn giản để giảm kích ứng.
Trước hết, nên uống đủ nước và tránh để cơ thể mất nước. Nếu môi trường làm việc quá khô, có thể cân nhắc cải thiện độ ẩm trong phòng.
Người thường xuyên sử dụng giọng nói nên giảm nói lớn, tránh la hét và cho giọng nghỉ ngơi khi cảm thấy khàn hoặc mệt. NIDCD cũng khuyến nghị uống đủ nước, nghỉ giọng và hạn chế những yếu tố có thể gây kích ứng dây thanh.
Bên cạnh đó, nên tránh khói thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với bụi, hóa chất hoặc những yếu tố khiến triệu chứng trở nên rõ hơn.
Nếu nghi ngờ trào ngược, cần chú ý thói quen ăn uống. Không nên ăn quá no và tránh nằm ngay sau khi ăn. NIDDK cho biết việc ăn trước khi nằm ít nhất khoảng 3 giờ có thể giúp cải thiện triệu chứng trào ngược về đêm ở một số người.
Tuy nhiên, các biện pháp trên chỉ mang tính hỗ trợ. Nếu nguyên nhân là bệnh lý cần điều trị, việc uống nước hay súc họng chỉ giúp giảm khó chịu chứ không giải quyết được nguyên nhân gốc.
Có nên tự dùng thuốc khi đau họng không?
Đây là điều người bệnh cần thận trọng.
Một số loại thuốc không kê đơn có thể giúp giảm triệu chứng trong những trường hợp phù hợp, nhưng không nên mặc định đau họng kéo dài là do nhiễm khuẩn rồi tự dùng kháng sinh.
Tương tự, nếu nghi ngờ trào ngược, không nên tự dùng thuốc chống trào ngược trong thời gian dài mà không được đánh giá. NIDDK khuyến cáo người có triệu chứng không cải thiện với thuốc không kê đơn hoặc thay đổi lối sống nên trao đổi với bác sĩ.
Điều quan trọng nhất là xác định nguyên nhân. Điều trị đúng nguyên nhân sẽ hiệu quả hơn việc liên tục dùng thuốc để che lấp cảm giác đau.
Đau họng không sốt: Khi nào có thể theo dõi, khi nào nên khám?
Nếu đau họng mới xuất hiện, mức độ nhẹ, không có triệu chứng bất thường và đang có xu hướng giảm, người bệnh có thể theo dõi, nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạn chế các yếu tố kích ứng.
Ngược lại, nếu đau họng kéo dài nhiều ngày không thuyên giảm, thường xuyên tái phát hoặc xuất hiện thêm khàn tiếng, khó nuốt, đau một bên, nổi hạch, sụt cân hay khó thở, nên đi khám để tìm nguyên nhân.
Điểm quan trọng là không nên đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ bằng việc có sốt hay không. Sốt chỉ là một trong nhiều biểu hiện có thể xuất hiện khi cơ thể phản ứng với bệnh. Một số vấn đề ở họng, thanh quản hoặc do trào ngược lại có thể biểu hiện chủ yếu bằng đau, rát, vướng họng hoặc thay đổi giọng nói.
Đau họng kéo dài không sốt thường không đồng nghĩa với một bệnh lý nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu triệu chứng dai dẳng, tái phát hoặc đi kèm những dấu hiệu bất thường, thăm khám sớm là cách tốt nhất để xác định nguyên nhân và tránh bỏ sót vấn đề cần điều trị.
