Trong kỷ nguyên số, không gian mạng mang đến vô vàn tiện ích học tập và giải trí cho trẻ em, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn lưỡi dao vô hình mang tên “bắt nạt trực tuyến”. Những lời lẽ xúc phạm, bình luận ác ý hay việc bị cô lập, bêu xấu trên mạng xã hội có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt. Điều đáng nói, thay vì cầu cứu, nhiều nạn nhân nhí lại chọn cách im lặng chịu đựng vì tâm lý sợ hãi, e ngại bị cha mẹ la mắng hay cấm sử dụng điện thoại.
Câu Chuyện Cuộc Sống tuần này tiếp tục lên sóng với những câu chuyện: Vượt qua sự thụ động để thành công; Học cách thích nghi với những thay đổi và Cha mẹ nên làm gì khi con trẻ bị bắt nạt trên mạng?
Vượt qua sự thụ động để thành công
Trong môi trường làm việc đầy tính cạnh tranh và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) hiện nay, sự chủ động chính là chiếc chìa khóa vàng mở ra mọi cánh cửa cơ hội. Thế nhưng, một bộ phận không nhỏ người trẻ lại đang tự giới hạn bản thân bằng lối sống thụ động. Quen với việc có sẵn các câu trả lời trên Internet hoặc mang tâm lý “sếp giao gì làm nấy”, nhiều người đang âm thầm tự bào mòn năng lực tư duy, e ngại thử thách và đứng trước nguy cơ dễ dàng bị đào thải.
Lý giải về căn nguyên của thực trạng này, Thạc sĩ Vũ Nhật Tân – Khoa Văn hóa và Truyền Thông, trường đại học Văn hóa TP.HCM cho biết, sự thụ động bắt nguồn từ tâm lý ỷ lại do được gia đình bảo bọc quá mức, sự phụ thuộc vào công nghệ và đặc biệt là nỗi sợ sai dưới những áp lực vô hình. Không ít bạn trẻ thú nhận, việc lạm dụng AI để giải quyết nhanh công việc khiến họ lười suy nghĩ, đến khi đối mặt với tình huống thực tế thì đầu óc trở nên trống rỗng. Thêm vào đó, áp lực đồng trang lứa và những hình mẫu thành công “ảo” trên mạng xã hội càng khiến họ tự ti, thu mình lại vì sợ gánh vác hậu quả.
Để phá vỡ “tảng băng” thụ động, việc tái định hình tư duy và hành động là vô cùng cấp thiết. Thạc sĩ Huỳnh Trần Hoài Đức – Khoa Tâm lý học, trường đại học Sư phạm TP.HCM nhấn mạnh, rèn luyện kỹ năng tập trung là yếu tố quyết định. Mỗi cá nhân cần lên kế hoạch công việc rõ ràng trong ngày, ưu tiên những việc quan trọng và có thể tập thiền, yoga để tránh bị xao nhãng bởi các tác nhân bên ngoài. Đồng thời, Thạc sĩ Phan Thị Mai Quyên – Khoa Xã hội học – Công tác xã hội – Đông Nam Á, trường đại học Mở TP.HCM cũng khuyên người trẻ nên kiểm soát quỹ thời gian lướt mạng xã hội. Thay vì ôm đồm những mục tiêu quá lớn lao, hãy bắt đầu từ những việc đơn giản, dễ thực hiện để tạo dựng thói quen tích cực và sự tự tin.
Sự chủ động không phải là món quà bẩm sinh mà là thành quả của quá trình kỷ luật và nỗ lực mỗi ngày. Khi dám bước ra khỏi vùng an toàn, biết quản lý thời gian và chịu trách nhiệm với quyết định của mình, người trẻ sẽ kiến tạo nên một bệ phóng vững chắc để làm chủ cuộc sống và gặt hái những thành tựu rực rỡ trong tương lai.
Học cách thích nghi với những thay đổi
Trong cuộc sống, sự thay đổi là điều tất yếu không thể tránh khỏi, từ việc bước vào một môi trường làm việc mới, đảm nhận một vai trò khác cho đến những biến cố nằm ngoài dự tính. Khi phải rời khỏi vùng an toàn, con người tự nhiên sẽ nảy sinh tâm lý lo âu, sợ thất bại và e ngại những đánh giá xung quanh. Thực tế cho thấy, một số người nhanh chóng biến sự chông chênh này thành cơ hội phát triển, trong khi số khác lại chìm trong căng thẳng, chần chừ và dần đánh mất sự tự tin vốn có.
Lý giải về vấn đề này, Chuyên gia Tâm lý Võ Kim Hà – Trung tâm Tâm lý và Phát triển con người NHC Việt Nam cho biết, bản năng tự vệ trước cái mới là phản ứng hoàn toàn bình thường. Sự khác biệt để tạo nên thành công nằm ở quá trình rèn luyện tính kỷ luật và tư duy linh hoạt. Nhiều người lao động trẻ khi đối mặt với quy trình làm việc mới cũng thừa nhận, dù có phần áp lực, nhưng việc chủ động quan sát văn hóa doanh nghiệp chính là chìa khóa để hòa nhập. Chuyên gia Võ Kim Hà nhấn mạnh thêm, thích nghi khôn ngoan không đồng nghĩa với việc đánh mất giá trị cốt lõi hay thay đổi toàn bộ con người mình. Chúng ta chỉ cần bổ sung những thói quen mới để phục vụ mục tiêu, chẳng hạn như rèn luyện thêm sự kiên trì để triệt tiêu tính trì hoãn.
Đáng chú ý, tốc độ thích nghi của mỗi cá nhân là khác nhau. Chuyên gia Tâm lý Hoàng Thị Ngọc Duyên – Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam khuyên rằng, thay vì tự tạo áp lực phải hòa nhập ngay lập tức, mỗi người hãy dành cho mình một khoảng lặng để quan sát. Trọng tâm của quá trình này là học cách chấp nhận những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát, sau đó tập trung vào những điều có thể thay đổi và linh hoạt điều chỉnh cho phù hợp với hoàn cảnh hiện tại, thay vì bám chấp vào quá khứ.
Sự chuyển dịch luôn song hành cùng những rào cản nhưng cũng mở ra cơ hội để nhìn nhận lại giới hạn của bản thân. Thích ứng thành công không phải là bị cuốn theo hoàn cảnh một cách thụ động, mà là biết chọn lọc những tinh hoa mới trong khi vẫn giữ vững lập trường và giá trị cá nhân. Qua mỗi lần đương đầu với sự thay đổi, mỗi cá nhân sẽ tích lũy thêm kinh nghiệm, trui rèn bản lĩnh và từng bước vươn tới sự trưởng thành trọn vẹn.
Cha mẹ nên làm gì khi con trẻ bị bắt nạt trên mạng?
Trong kỷ nguyên số, không gian mạng mang đến vô vàn tiện ích học tập và giải trí cho trẻ em, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn lưỡi dao vô hình mang tên “bắt nạt trực tuyến”. Những lời lẽ xúc phạm, bình luận ác ý hay việc bị cô lập, bêu xấu trên mạng xã hội có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt. Điều đáng nói, thay vì cầu cứu, nhiều nạn nhân nhí lại chọn cách im lặng chịu đựng vì tâm lý sợ hãi, e ngại bị cha mẹ la mắng hay cấm sử dụng điện thoại.
Hệ lụy của những đòn roi vô hình này tác động rất sâu sắc đến sức khỏe tinh thần. ThS. Phạm Thị Bích Phượng – Chuyên gia Tâm lý chỉ ra rằng, khi trẻ bị bủa vây bởi sự sợ hãi, các em sẽ đánh mất khả năng tập trung, hoài nghi về giá trị bản thân và thế giới xung quanh. Thực tế chia sẻ từ nhiều phụ huynh cho thấy, dấu hiệu nhận biết thường là việc trẻ đột ngột thu mình, khóa trái cửa phòng, sa sút học tập và luôn trong trạng thái bất an. Nếu kéo dài, vết thương tâm lý có thể dẫn đến sang chấn, rối loạn lo âu, thậm chí là trầm cảm nặng.
Để giúp con vượt qua cơn bão mạng, sự đồng hành tinh tế của gia đình là yếu tố then chốt. Theo ThS. Nguyễn Thị Ngọc Vui – Chuyên gia Tâm lý, khi phát hiện sự việc, cha mẹ cần phải cực kỳ bình tĩnh để làm chỗ dựa an toàn cho con. Tiếp đó, gia đình hãy hướng dẫn trẻ lưu giữ lại các “dấu vết số” làm bằng chứng và chủ động phối hợp với nhà trường hoặc cơ quan chức năng để có hướng xử lý triệt để, đúng đắn.
Câu Chuyện Cuộc Sống phát sóng vào lúc 19:50 Thứ Ba, Thứ Năm và Thứ Sáu hàng tuần trên kênh THVL1
XEM THÊM>>Từ vụ nữ sinh uống thuốc sâu tự tử, cách nào cứu con khi bị bắt nạt?
Việc cực đoan cấm đoán con tiếp cận internet không phải là giải pháp bền vững. Thay vào đó, phụ huynh cần trang bị cho trẻ “bộ áo giáp” kỹ năng số: biết cách bảo vệ thông tin cá nhân, biết báo cáo (report) vi phạm và lưu minh chứng khi bị tấn công. Suy cho cùng, một môi trường gia đình sẵn sàng thấu hiểu, không phán xét chính là mỏ neo vững chắc nhất, giúp con trẻ tự tin đối mặt với những tiêu cực và trưởng thành an toàn giữa lằn ranh thực – ảo.
