Từ một “tấm vé” để sinh viên bước vào môi trường thực tế, thực tập không lương đang trở thành chủ đề gây nhiều tranh luận. Khi kinh nghiệm ngày càng được doanh nghiệp coi trọng, người trẻ nên xem đây là cơ hội học nghề hay đang vô tình chấp nhận bị tận dụng sức lao động?
Tấm vé bước vào thị trường lao động
Với nhiều sinh viên, thực tập là bước chuyển tiếp quan trọng giữa giảng đường và môi trường công sở. Đây là lúc những kiến thức từng học trên lớp được đưa vào công việc thực tế, đồng thời giúp người trẻ hiểu rõ hơn về ngành nghề mình đã lựa chọn.
Tuy nhiên, không phải vị trí thực tập nào cũng đi kèm lương hoặc phụ cấp. Không ít sinh viên chấp nhận làm việc không lương với hy vọng đổi lại được kinh nghiệm, cơ hội học hỏi và một dòng đẹp hơn trong CV.
Lựa chọn này không hẳn vô lý trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh. Theo dữ liệu từ Cục Thống kê, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên năm 2025 lên tới 8,38%, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ thất nghiệp chung 2,22%. Riêng khu vực thành thị, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên là 11,24%.
Đáng chú ý, nhu cầu tuyển dụng đang có sự phân hóa. Doanh nghiệp vẫn có nhu cầu nhân sự nhưng nhóm sinh viên mới ra trường, ít hoặc chưa có kinh nghiệm lại gặp nhiều khó khăn hơn. Một số dữ liệu tuyển dụng cho thấy việc làm dành cho nhóm Fresher đã giảm gần 13% trong năm 2025 so với năm trước.
Trong hoàn cảnh đó, một kỳ thực tập có chất lượng đôi khi đáng giá hơn vài tháng chỉ tập trung vào mức lương.
Không phải cứ “không lương” là xấu
Thực tập không lương có thể là một cơ hội nếu sinh viên thực sự được học nghề.
Một vị trí đáng để cân nhắc thường phải có người hướng dẫn, nhiệm vụ rõ ràng, được tiếp cận với công việc chuyên môn và có cơ hội nhận phản hồi. Sau vài tháng, người thực tập cần có thêm kỹ năng, sản phẩm hoặc kinh nghiệm cụ thể để đưa vào CV.
Chẳng hạn, một sinh viên truyền thông được tham gia xây dựng nội dung, hỗ trợ sản xuất video, viết bài hoặc theo dõi hiệu quả chiến dịch sẽ có thêm những trải nghiệm thực tế mà sách vở khó cung cấp. Tương tự, sinh viên công nghệ thông tin được tham gia một dự án thật, làm việc cùng đội ngũ kỹ thuật và hiểu quy trình phát triển sản phẩm cũng có thể tích lũy được vốn nghề nghiệp đáng giá.
Thực tế, thị trường hiện vẫn có những cơ hội dành cho người mới. Các nền tảng tuyển dụng trong tháng 9/2026 ghi nhận hàng trăm vị trí dành cho sinh viên mới ra trường, trong đó có những công việc chấp nhận ứng viên chưa có kinh nghiệm.
Điều đó cho thấy cánh cửa việc làm không đóng lại với người trẻ, nhưng yêu cầu về khả năng “làm được việc” ngày càng rõ ràng.
XEM THÊM>>Trường Đại học CMC dành quỹ học bổng 96 tỷ đồng, tặng laptop cho tân sinh viên
Ranh giới giữa học nghề và bị tận dụng
Vấn đề nằm ở chỗ: không lương không đồng nghĩa với được quyền yêu cầu mọi thứ từ thực tập sinh.
Nếu một doanh nghiệp tuyển thực tập sinh nhưng giao toàn bộ công việc của một nhân viên chính thức, yêu cầu thời gian làm việc dài, áp KPI cao nhưng không đào tạo, không hướng dẫn và không tạo cơ hội phát triển, câu chuyện đã chuyển sang một hướng khác.
Khi đó, sinh viên cần đặt câu hỏi: Sau ba tháng, mình thực sự học được gì? Có sản phẩm nào để chứng minh năng lực? Có người hướng dẫn hay chỉ đơn giản là đang làm những công việc mà doanh nghiệp cần người làm?
Đây cũng là nghịch lý mà nhiều người trẻ gặp phải: muốn có việc thì cần kinh nghiệm, nhưng muốn có kinh nghiệm lại thường phải có cơ hội được làm việc. Một số sinh viên thậm chí gặp yêu cầu kinh nghiệm ngay từ vị trí thực tập, khiến quá trình bước vào thị trường lao động càng khó khăn.
Đừng chỉ hỏi “Có lương không?”
Với sinh viên năm cuối hoặc người mới tốt nghiệp, câu hỏi quan trọng không chỉ là “Thực tập có lương không?”, mà còn là “Tôi nhận lại được gì sau thời gian này?”
Một kỳ thực tập không lương có thể đáng giá nếu nó giúp người trẻ có kỹ năng, kinh nghiệm, mối quan hệ nghề nghiệp và cơ hội việc làm sau đó. Ngược lại, nếu chỉ đổi thời gian và sức lao động lấy một dòng xác nhận thực tập trên CV, đó có thể không phải là khoản đầu tư đáng giá.
Trong một thị trường mà doanh nghiệp ngày càng ưu tiên kinh nghiệm, kỹ năng giao tiếp, khả năng thích nghi và tư duy giải quyết vấn đề bên cạnh bằng cấp, người trẻ cần chủ động xây dựng năng lực từ sớm.
Thực tập không lương không nhất thiết là sự tận dụng, nhưng cũng không nên trở thành cái cớ để người trẻ làm việc miễn phí mà không được học hỏi. Cuối cùng, giá trị của một kỳ thực tập không nằm ở con số 0 đồng trên bảng lương, mà nằm ở những gì người trẻ có thể mang theo sau khi cánh cửa thực tập khép lại.
