Thời tiết giao mùa, người bệnh hen phế quản cần cảnh giác với nguy cơ lên cơn cấp

Thời tiết giao mùa với sự thay đổi nhiệt độ thất thường, sáng sớm và chiều tối se lạnh nhưng ban ngày vẫn nắng nóng có thể khiến người mắc hen phế quản dễ xuất hiện các triệu chứng hô hấp. Đáng chú ý, ngay cả những người từng kiểm soát bệnh khá tốt vẫn có nguy cơ lên cơn hen cấp khi tiếp xúc với không khí lạnh, dị nguyên hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Vì vậy, duy trì điều trị và chủ động phòng tránh yếu tố khởi phát là điều người bệnh cần đặc biệt quan tâm.

Thời tiết thay đổi có thể khiến bệnh hen trở nặng

Hen phế quản là bệnh lý mạn tính của đường hô hấp, đặc trưng bởi tình trạng viêm và tăng phản ứng của đường thở. Người mắc bệnh có thể xuất hiện những đợt ho, khò khè, khó thở hoặc cảm giác nặng ngực. Các triệu chứng có thể thay đổi theo thời gian, mức độ tiếp xúc với tác nhân kích thích và tình trạng kiểm soát bệnh.

Trong giai đoạn giao mùa, nhiệt độ và độ ẩm có thể thay đổi nhanh chóng giữa các thời điểm trong ngày. Không khí lạnh hoặc khô đột ngột có khả năng kích thích đường thở, gây co thắt phế quản ở người có cơ địa hen. Khi kết hợp với các yếu tố khác như bụi, phấn hoa, nấm mốc, khói thuốc hoặc nhiễm trùng hô hấp, nguy cơ xuất hiện cơn hen cấp có thể tăng lên.

Theo thông tin Tuổi Trẻ Online dẫn lời các chuyên gia hô hấp, người bệnh không nên chủ quan chỉ vì những triệu chứng trước đó đã giảm. Hen được kiểm soát tốt trong một khoảng thời gian không có nghĩa là nguy cơ xuất hiện đợt cấp đã hoàn toàn biến mất.

Đặc biệt, những người có tiền sử hen nặng, từng phải nhập viện hoặc thường xuyên xuất hiện cơn khó thở cần chú ý hơn trong thời điểm thời tiết biến động. Việc theo dõi triệu chứng và duy trì kế hoạch điều trị giúp người bệnh chủ động hơn trước các tình huống bất lợi.

TS.BS Nguyễn Hữu Trường thăm khám cho bệnh nhân tại Bệnh viện Bạch Mai – Ảnh: BVCC

Hen nặng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống

Tại hội thảo cập nhật về bệnh hen nặng và xu hướng điều trị được đề cập trong bài viết của Tuổi Trẻ Online, GS.TS Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, ước tính khoảng 3,23% dân số Việt Nam đang sống chung với bệnh hen, trong đó khoảng 7–11% thuộc nhóm hen nặng.

Dù chỉ chiếm một phần trong tổng số người mắc hen, nhóm bệnh nhân hen nặng có thể phải đối mặt với những đợt cấp tái diễn, nguy cơ nhập viện, suy giảm chức năng hô hấp và nhiều hạn chế trong sinh hoạt hằng ngày.

Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn có thể làm gián đoạn công việc, học tập, giấc ngủ và các hoạt động ngoài trời. Với những người thường xuyên xuất hiện triệu chứng về đêm hoặc khó thở khi vận động, chất lượng cuộc sống có thể suy giảm đáng kể.

Theo thông tin được nêu tại hội thảo, nhóm bệnh nhân hen nặng chiếm hơn 70% tổng chi phí điều trị hen. Điều này cho thấy việc phát hiện đúng mức độ bệnh, kiểm soát triệu chứng và hạn chế các đợt cấp có ý nghĩa quan trọng đối với cả người bệnh lẫn hệ thống y tế.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng quản lý hen không chỉ dừng lại ở việc xử lý cơn khó thở khi xuất hiện. Người bệnh cần được đánh giá định kỳ, xác định các yếu tố khiến triệu chứng nặng lên và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp với tình trạng cụ thể.

Vì sao người mắc hen dễ bị kích phát khi trời lạnh?

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó giám đốc Trung tâm Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, không khí lạnh hoặc khô đột ngột có thể kích thích đường thở, gây co thắt phế quản ở người bệnh hen.

Khi đường thở trở nên nhạy cảm, những thay đổi của môi trường có thể khiến các cơ bao quanh phế quản co lại, làm đường dẫn khí hẹp hơn. Người bệnh từ đó có thể xuất hiện cảm giác tức ngực, khó thở, ho hoặc khò khè.

Ngoài nhiệt độ, một số tác nhân khác cũng có thể khởi phát hoặc làm nặng thêm triệu chứng, chẳng hạn như:

• Nhiễm trùng đường hô hấp: Các bệnh do virus hoặc những tác nhân gây nhiễm trùng khác có thể làm tình trạng viêm đường thở trở nên nghiêm trọng hơn.
• Bụi và dị nguyên: Bụi nhà, mạt bụi, phấn hoa, nấm mốc hoặc những dị nguyên mà người bệnh nhạy cảm có thể kích hoạt triệu chứng.
• Khói thuốc và ô nhiễm không khí: Những chất kích thích trong môi trường có thể làm đường thở bị kích ứng.
• Vận động trong điều kiện không thuận lợi: Không khí lạnh khi hít vào lúc vận động mạnh có thể gây triệu chứng ở một số người mắc hen.
• Không tuân thủ điều trị: Tự ý ngừng thuốc kiểm soát hoặc sử dụng thuốc không đúng hướng dẫn có thể khiến bệnh khó được kiểm soát ổn định.

Mỗi người có thể nhạy cảm với những tác nhân khác nhau. Vì vậy, ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng, hoàn cảnh tiếp xúc và những yếu tố đi kèm sẽ giúp bác sĩ đánh giá nguyên nhân, từ đó hướng dẫn biện pháp phòng tránh phù hợp.

Không nên đợi đến khi khó thở mới kiểm soát bệnh

Một trong những sai lầm thường gặp là tự ý ngừng thuốc khi cảm thấy sức khỏe đã cải thiện. Người bệnh có thể cho rằng khi không còn ho, khò khè hoặc khó thở thì bệnh đã khỏi và không cần tiếp tục điều trị.

Tuy nhiên, hen phế quản là bệnh mạn tính có cơ chế viêm đường thở. Các triệu chứng có thể giảm trong khi tình trạng viêm vẫn chưa được kiểm soát đầy đủ. Vì vậy, việc cảm thấy dễ thở hơn không đồng nghĩa người bệnh có thể tự ý dừng thuốc.

Theo các chuyên gia được Tuổi Trẻ Online dẫn lời, người bệnh cần phân biệt thuốc cắt cơn với thuốc kiểm soát hen. Thuốc cắt cơn được sử dụng để giảm nhanh triệu chứng theo kế hoạch điều trị, trong khi thuốc kiểm soát, đặc biệt là các thuốc có corticosteroid dạng hít, có vai trò kiểm soát tình trạng viêm đường thở và giảm nguy cơ xuất hiện đợt cấp.

Loại thuốc, liều dùng và cách phối hợp phụ thuộc vào mức độ bệnh cũng như đặc điểm của từng người. Người bệnh không nên tự tăng, giảm liều hoặc thay đổi thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ.

Bên cạnh đó, sử dụng thuốc đúng kỹ thuật cũng rất quan trọng. Nếu dùng bình hít sai cách, lượng thuốc đến đường hô hấp có thể không đạt như mong muốn. Người bệnh nên nhờ nhân viên y tế kiểm tra lại thao tác sử dụng thiết bị hít trong những lần tái khám.

Việc mang theo thuốc cắt cơn theo hướng dẫn và biết cách xử trí khi triệu chứng xuất hiện cũng giúp người bệnh chủ động hơn. Tuy nhiên, thuốc cắt cơn không thay thế cho điều trị kiểm soát lâu dài nếu bác sĩ đã chỉ định.

Những biện pháp giúp hạn chế cơn hen trong thời điểm giao mùa

Để giảm nguy cơ triệu chứng xuất hiện hoặc trở nặng, người mắc hen có thể chủ động thực hiện một số biện pháp trong sinh hoạt hằng ngày.

Giữ ấm và hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột

Khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc buổi tối, người bệnh nên mặc quần áo phù hợp với thời tiết. Có thể dùng khăn che mũi, miệng khi không khí lạnh, đồng thời hạn chế chuyển đột ngột từ môi trường nóng sang lạnh hoặc ngược lại.

Việc giữ ấm không thay thế cho thuốc điều trị nhưng có thể giúp giảm tiếp xúc trực tiếp với không khí lạnh ở những người dễ bị kích phát triệu chứng.

Hạn chế tiếp xúc với khói bụi và dị nguyên

Người bệnh nên tránh khói thuốc lá, khói bếp, mùi hóa chất nồng và các chất kích thích đã được xác định là yếu tố khởi phát cơn hen. Không gian sống cần được vệ sinh thường xuyên, hạn chế bụi tích tụ và xử lý tình trạng ẩm mốc nếu có.

Nếu đã xác định bản thân nhạy cảm với một số dị nguyên, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để xây dựng kế hoạch hạn chế tiếp xúc phù hợp. Không cần áp dụng máy móc mọi biện pháp tránh dị nguyên nếu chưa xác định được yếu tố liên quan.

Chủ động phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp

Nhiễm trùng đường hô hấp có thể khiến bệnh hen trở nên khó kiểm soát hơn. Vì vậy, người bệnh nên rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh truyền nhiễm và duy trì môi trường sống thông thoáng.

Việc tiêm chủng các loại vắc xin được khuyến nghị, chẳng hạn vắc xin cúm mùa, nên được trao đổi với bác sĩ dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử bệnh của mỗi người.

Theo dõi triệu chứng và tái khám định kỳ

Người bệnh nên chú ý tần suất ho, khò khè, khó thở, việc phải sử dụng thuốc cắt cơn và tình trạng thức giấc ban đêm do triệu chứng hô hấp. Những thay đổi này có thể là dấu hiệu cho thấy bệnh chưa được kiểm soát tốt.

Tái khám định kỳ giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, kiểm tra kỹ thuật sử dụng thuốc và điều chỉnh kế hoạch quản lý khi cần thiết. Nếu triệu chứng xuất hiện thường xuyên hơn hoặc thuốc cắt cơn phải sử dụng nhiều hơn so với thông thường, người bệnh nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.

Hen nặng có thể cần phương pháp điều trị chuyên sâu

Không phải tất cả trường hợp hen đều đáp ứng giống nhau với cùng một phác đồ. Một số người vẫn xuất hiện triệu chứng hoặc đợt cấp dù đã được điều trị, cần đánh giá chuyên sâu để xác định nguyên nhân.

PGS.TS Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết hiểu biết về cơ chế sinh học của hen ngày càng được mở rộng. Trong hơn một thập kỷ qua, nhiều quốc gia đã tích lũy kinh nghiệm trong việc sử dụng các phương pháp điều trị hướng đích cho những bệnh nhân hen nặng phù hợp.

Các phương pháp này có thể được cân nhắc ở một số người bệnh sau khi bác sĩ đánh giá đầy đủ tình trạng bệnh, kiểu hình hen và đáp ứng với các phương pháp điều trị trước đó.

Điều quan trọng là người bệnh không nên tự xác định mình mắc hen nặng chỉ dựa vào mức độ khó thở hoặc tự tìm mua thuốc điều trị chuyên sâu. Bác sĩ cần xem xét nhiều yếu tố, bao gồm tiền sử đợt cấp, mức độ kiểm soát triệu chứng, chức năng hô hấp, kỹ thuật dùng thuốc và khả năng tuân thủ điều trị.

Việc được thăm khám tại cơ sở chuyên khoa hô hấp có thể giúp người bệnh xác định hướng điều trị phù hợp hơn, đặc biệt khi các triệu chứng kéo dài hoặc thường xuyên tái phát.

Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm để đi cấp cứu kịp thời

Bên cạnh việc phòng ngừa, người mắc hen và người thân cần biết cách nhận diện tình trạng có thể diễn tiến nặng.

Nếu người bệnh khó thở tăng nhanh, không thể nói thành câu, môi hoặc đầu ngón tay tím tái, lơ mơ, kiệt sức hoặc thuốc cắt cơn không đem lại cải thiện theo kế hoạch đã được hướng dẫn, cần gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Trong lúc chờ trợ giúp, nên hỗ trợ người bệnh ngồi ở tư thế dễ thở và sử dụng thuốc cắt cơn đúng theo kế hoạch xử trí đã được bác sĩ hướng dẫn. Không nên tự ý dùng thêm những loại thuốc không được chỉ định hoặc trì hoãn cấp cứu để chờ triệu chứng tự giảm.

Đặc biệt, không nên đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ dựa vào việc người bệnh có ho hay không. Một cơn hen nặng có thể tiến triển nhanh và cần được xử trí y tế kịp thời.

Chủ động kiểm soát hen để giảm gánh nặng bệnh tật

Thời tiết giao mùa là giai đoạn người mắc hen phế quản cần quan tâm hơn đến việc bảo vệ đường hô hấp. Những thay đổi về nhiệt độ, không khí lạnh, dị nguyên và nhiễm trùng có thể khiến triệu chứng xuất hiện ngay cả ở người từng kiểm soát bệnh tương đối tốt.

Tuy nhiên, nguy cơ này có thể được hạn chế thông qua việc sử dụng thuốc đúng hướng dẫn, tránh những yếu tố khởi phát đã biết, theo dõi triệu chứng và tái khám định kỳ. Với người mắc hen nặng hoặc thường xuyên xuất hiện đợt cấp, việc được đánh giá chuyên khoa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Hen phế quản cần được quản lý lâu dài thay vì chỉ xử trí khi khó thở. Chủ động chăm sóc sức khỏe và phối hợp với bác sĩ sẽ giúp người bệnh giảm nguy cơ biến chứng, duy trì sinh hoạt và nâng cao chất lượng cuộc sống trong những thời điểm thời tiết thay đổi thất thường.