Người bị huyết áp cao, chế độ ăn uống có ảnh hưởng đáng kể đến việc kiểm soát huyết áp. Những thực phẩm chứa nhiều muối, thịt chế biến sẵn, đồ uống có đường và rượu bia có thể khiến việc duy trì huyết áp ổn định trở nên khó khăn hơn.
Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu đối với các bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh thận mạn. Bên cạnh yếu tố tuổi tác, di truyền và các bệnh lý nền, thói quen ăn uống hằng ngày cũng góp phần ảnh hưởng đến chỉ số huyết áp.
Đối với người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng là một phần quan trọng trong quá trình chăm sóc sức khỏe. Việc lựa chọn thực phẩm phù hợp không chỉ giúp hạn chế lượng natri đưa vào cơ thể mà còn hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa.
Người bệnh huyết áp được khuyên nên tránh món thịt nướng trên lửa mà nên chọn nướng trong lò – Ảnh minh họa
1. Thịt chế biến sẵn chứa nhiều muối
Xúc xích, thịt xông khói, giăm bông, thịt nguội và các loại thịt chế biến sẵn thường chứa lượng natri tương đối cao. Natri là thành phần có trong muối ăn, có thể khiến cơ thể giữ nước nhiều hơn và làm tăng áp lực lên thành mạch khi tiêu thụ quá mức.
Ngoài ra, một số sản phẩm còn chứa nhiều chất béo bão hòa. Nếu thường xuyên ăn với lượng lớn, nhóm thực phẩm này có thể làm chế độ ăn mất cân đối và ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe tim mạch.
Người bị huyết áp cao nên ưu tiên thịt tươi, cá, trứng, đậu và các nguồn protein ít qua chế biến. Khi mua thực phẩm đóng gói, cần đọc nhãn dinh dưỡng để lựa chọn sản phẩm có hàm lượng natri thấp hơn.
2. Súp đóng hộp và rau củ chế biến sẵn
Súp đóng hộp, rau củ ngâm muối và nhiều loại thực phẩm đóng gói có thể chứa lượng muối đáng kể. Muối được sử dụng để tạo hương vị, bảo quản và kéo dài thời gian sử dụng, nhưng nếu ăn thường xuyên mà không kiểm soát khẩu phần, tổng lượng natri trong ngày có thể vượt mức khuyến nghị.
Một số người cho rằng rau củ đóng hộp luôn có lợi cho sức khỏe vì vẫn cung cấp chất xơ và vitamin. Tuy nhiên, giá trị dinh dưỡng của thực phẩm không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó có hàm lượng muối thấp.
Nếu sử dụng rau củ đóng hộp, nên chọn loại không thêm muối hoặc ít natri. Có thể tráng rau dưới nước sạch khi phù hợp với loại thực phẩm để giảm một phần lượng muối bám bên ngoài. Tốt hơn, người dùng nên ưu tiên rau củ tươi hoặc tự chế biến để chủ động kiểm soát gia vị.
3. Đồ uống có đường
Nước ngọt có gas, trà đóng chai nhiều đường, cà phê pha nhiều siro và các loại nước tăng lực có đường nên được hạn chế trong chế độ ăn của người huyết áp cao.
Lượng đường bổ sung lớn có thể làm tăng tổng năng lượng nạp vào cơ thể, góp phần gây thừa cân, béo phì và khiến việc kiểm soát huyết áp trở nên khó khăn hơn. Một số loại đồ uống đóng gói còn có thể chứa natri, vì vậy người tiêu dùng nên kiểm tra bảng thành phần trước khi sử dụng thường xuyên.
Nước lọc là lựa chọn phù hợp để duy trì lượng nước cần thiết cho cơ thể. Người dùng cũng có thể chọn trà không đường hoặc các loại đồ uống ít đường nếu phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Cần lưu ý rằng không phải tất cả đồ uống có đường đều chứa nhiều natri. Tuy nhiên, hạn chế đường bổ sung vẫn là biện pháp hữu ích để kiểm soát cân nặng và bảo vệ sức khỏe chuyển hóa.
4. Rượu, bia và đồ uống có cồn
Sử dụng rượu bia có thể làm huyết áp tăng, đặc biệt khi uống nhiều hoặc thường xuyên. Đồ uống có cồn còn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, cân nặng và hiệu quả kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch.
Với người đang điều trị tăng huyết áp, nên trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng đồ uống có cồn; lựa chọn an toàn hơn cho sức khỏe là tránh hoặc hạn chế tối đa. Không nên cho rằng rượu vang hay các loại đồ uống có cồn khác có thể thay thế những biện pháp bảo vệ tim mạch đã được chứng minh.
Người đang dùng thuốc điều trị cũng cần lưu ý rằng rượu bia có thể tương tác với một số loại thuốc hoặc làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn.
5. Nước xốt và gia vị đóng chai
Tương cà, nước xốt thịt nướng, nước trộn salad, nước tương, nước mắm và nhiều loại gia vị chế biến sẵn có thể góp phần làm tăng tổng lượng muối trong khẩu phần.
Đặc biệt, lượng natri từ gia vị đôi khi khó nhận biết vì người dùng thường chỉ tính lượng muối trực tiếp cho vào món ăn mà bỏ qua nước chấm và nước xốt đi kèm.
Để giảm lượng muối, có thể tập thói quen nêm nhạt hơn, sử dụng các loại rau thơm, hành, tỏi, gừng, chanh hoặc tiêu để tăng hương vị. Khi mua gia vị đóng chai, nên so sánh nhãn dinh dưỡng và ưu tiên sản phẩm có hàm lượng natri thấp.
Việc giảm muối nên được thực hiện từ từ để vị giác thích nghi. Không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn mọi loại gia vị, nhưng cần kiểm soát lượng sử dụng trong từng bữa ăn.
6. Thịt nướng trực tiếp trên lửa lớn
Thịt nướng trực tiếp trên ngọn lửa hoặc ở nhiệt độ rất cao có thể hình thành một số hợp chất không có lợi cho sức khỏe, nhất là khi thịt bị cháy xém. Tuy nhiên, mối liên hệ giữa cách chế biến này và huyết áp cần được hiểu thận trọng; không nên xem thịt nướng là nguyên nhân trực tiếp duy nhất gây tăng huyết áp.
Điều quan trọng hơn đối với người bệnh là kiểm soát lượng muối, nước xốt và chất béo trong món ăn. Thịt tẩm ướp quá mặn hoặc dùng nhiều nước xốt chế biến sẵn có thể làm lượng natri nạp vào tăng đáng kể.
Người dùng có thể thay đổi cách chế biến bằng phương pháp hấp, luộc, áp chảo ít dầu hoặc nướng trong lò. Nếu nướng, nên tránh để thực phẩm cháy đen, hạn chế tẩm ướp mặn và kết hợp với rau củ.
7. Nên ăn gì để hỗ trợ kiểm soát huyết áp?
Bên cạnh việc hạn chế những thực phẩm không phù hợp, người bị huyết áp cao cần xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối và duy trì lâu dài.
Rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá và những nguồn đạm ít béo có thể góp phần tạo nên chế độ ăn có lợi cho tim mạch. Một số thực phẩm giàu kali cũng hỗ trợ cân bằng tác động của natri đối với huyết áp.
Tuy nhiên, người mắc bệnh thận hoặc đang sử dụng một số loại thuốc có thể cần kiểm soát lượng kali nạp vào. Vì vậy, không nên tự ý bổ sung kali hoặc sử dụng muối thay thế chứa kali khi chưa được nhân viên y tế tư vấn.
Ngoài ra, nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, kiểm soát khẩu phần ăn và duy trì cân nặng phù hợp. Thay đổi chế độ ăn sẽ có hiệu quả hơn khi kết hợp với vận động thể chất đều đặn, ngủ đủ giấc và tránh hút thuốc.
8. Kiểm soát huyết áp cần kết hợp nhiều biện pháp
Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng nhưng không thể thay thế việc theo dõi sức khỏe và điều trị theo chỉ định. Người bị tăng huyết áp nên đo huyết áp đúng cách, ghi lại kết quả và tái khám theo lịch hẹn để bác sĩ đánh giá hiệu quả kiểm soát bệnh.
Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc giảm liều khi thấy chỉ số huyết áp trở về mức mục tiêu. Việc điều chỉnh thuốc cần dựa trên đánh giá chuyên môn và tình trạng cụ thể của từng người.
Nếu huyết áp tăng rất cao, đặc biệt khoảng 180/120 mmHg trở lên, cần đo lại sau khi nghỉ ngắn trong điều kiện phù hợp. Nếu kèm đau ngực, khó thở, yếu liệt, rối loạn thị giác hoặc khó nói, cần gọi cấp cứu ngay; không chờ huyết áp tự giảm.
Kiểm soát huyết áp cần kết hợp nhiều biện pháp. Ảnh minh họa
Tóm lại, hạn chế thực phẩm nhiều muối, thịt chế biến sẵn, đồ uống có đường và rượu bia là những bước thiết thực giúp người bị huyết áp cao cải thiện chế độ ăn. Khi kết hợp dinh dưỡng hợp lý với vận động, theo dõi huyết áp và tuân thủ điều trị, người bệnh có thể chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch về lâu dài.
