Da sinh học từ vỏ xoài đang mở ra hướng đi mới cho ngành vật liệu thời trang bền vững tại Việt Nam. Xuất phát từ thực trạng phụ phẩm xoài bị bỏ đi sau chế biến, dự án S2M do Nguyễn Thị Thanh Vân sáng lập đã nghiên cứu và phát triển vật liệu da sinh học nhằm gia tăng giá trị nông sản, đồng thời góp phần giảm áp lực chất thải đối với môi trường.
Không chỉ tập trung vào sản phẩm thay thế da truyền thống, S2M còn hướng đến xây dựng chuỗi giá trị tuần hoàn, kết nối nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực thời trang. Mô hình này kỳ vọng tạo ra giá trị kinh tế từ nguồn nguyên liệu vốn ít được khai thác, đồng thời mở rộng cơ hội việc làm cho người lao động tại địa phương.
1. Da sinh học từ vỏ xoài bắt nguồn từ bài toán phụ phẩm nông nghiệp
Ý tưởng phát triển da sinh học từ vỏ xoài xuất hiện sau chuyến khảo sát thực tế tại các vườn xoài vào năm 2023 của Nguyễn Thị Thanh Vân. Khi đó, Vân nhận thấy người trồng xoài thường xuyên đối mặt với tình trạng giá nông sản giảm, khó khăn trong xuất khẩu và đầu ra thiếu ổn định. Trong khi phần thịt quả được sử dụng để tiêu thụ hoặc chế biến, vỏ và hạt xoài lại thường bị loại bỏ.
Sinh viên Thanh Vân và sản phẩm da từ vỏ xoài.
Theo thông tin từ dự án, chi phí xử lý phụ phẩm tại một số cơ sở có thể lên đến 60–80 triệu đồng mỗi tháng. Điều này không chỉ tạo gánh nặng tài chính mà còn đặt ra yêu cầu tìm kiếm những phương pháp tận dụng nguyên liệu hiệu quả hơn.
Thời điểm bắt đầu nghiên cứu, Thanh Vân là sinh viên Trường Đại học Trà Vinh và giữ vai trò chủ nhiệm câu lạc bộ nghiên cứu khoa học. Từ những vấn đề quan sát được, cô đặt ra câu hỏi liệu phần vỏ xoài tưởng chừng không còn giá trị có thể trở thành nguyên liệu cho một loại vật liệu mới hay không.
Sau khi tìm hiểu các mô hình vật liệu sinh học từ xương rồng, nấm, táo và những nguồn nguyên liệu tự nhiên khác trên thế giới, nhóm quyết định tập trung nghiên cứu vỏ xoài. Lợi thế của lựa chọn này nằm ở nguồn phụ phẩm tương đối dồi dào tại Đồng bằng sông Cửu Long, tạo điều kiện để dự án liên kết với nông hộ, hợp tác xã và cơ sở chế biến.
Sau khoảng sáu tháng thử nghiệm, nhóm đã tạo ra những tấm vật liệu da xoài đầu tiên, đặt nền móng cho quá trình hoàn thiện sản phẩm và phát triển mô hình kinh doanh S2M.
2. Quy trình sản xuất da sinh học từ vỏ xoài
Điểm cốt lõi của dự án là chuyển đổi phụ phẩm nông nghiệp thành vật liệu có giá trị sử dụng cao hơn. Theo giới thiệu của S2M, quy trình sản xuất da sinh học từ vỏ xoài trải qua nhiều công đoạn, từ thu gom nguyên liệu đến xử lý, phối trộn và hoàn thiện bề mặt.
Đầu tiên, vỏ xoài được thu gom từ nông hộ, hợp tác xã và các cơ sở sơ chế. Nguyên liệu sau đó được làm sạch nhằm loại bỏ tạp chất, trước khi tiến hành xử lý và chiết xuất cellulose. Đây là thành phần quan trọng trong quá trình phát triển vật liệu có nguồn gốc sinh học.
Tiếp theo, cellulose được phối trộn với glycerin và những thành phần hữu cơ khác để điều chỉnh độ dẻo cũng như các đặc tính của vật liệu. Dự án cho biết công nghệ phối trộn polymer sinh học kết hợp việc tận dụng cellulose và pectin tự nhiên trong vỏ xoài nhằm cải thiện khả năng liên kết, độ đàn hồi và độ bền xé của màng vật liệu.
Sau công đoạn tạo hình, bề mặt được phủ lớp bảo vệ và nhuộm màu theo định hướng sinh học. S2M cũng tích hợp mã QR hoặc công nghệ NFC trên một số giải pháp sản phẩm để cung cấp thông tin truy xuất nguồn gốc, vùng trồng và quy trình sản xuất.
Việc ứng dụng công nghệ định danh số không chỉ giúp người dùng tiếp cận thông tin về sản phẩm mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp minh bạch hóa dữ liệu trong chuỗi cung ứng. Đối với quà tặng doanh nghiệp, NFC còn được định hướng sử dụng để hiển thị thông tin về dấu chân carbon và các dữ liệu liên quan đến phát triển bền vững.
Những sản phẩm túi ví và các phụ kiện thời trang được làm từ da sinh học được chế biến từ vỏ xoài.
3. Những ưu điểm và thách thức của vật liệu da xoài
Theo thông tin do S2M công bố, vật liệu da sinh học từ vỏ xoài được phát triển nhằm tạo thêm lựa chọn thay thế da động vật và một số loại da nhân tạo có nguồn gốc từ dầu mỏ như PU hoặc PVC. Sản phẩm hướng đến tính mềm dẻo, khả năng ứng dụng trong thời trang và mục tiêu giảm tác động đến môi trường.
Dự án ước tính vật liệu có thể giảm tới 65% lượng phát thải khí nhà kính so với phương án đối chiếu mà nhóm sử dụng. Tuy nhiên, đây là số liệu ước tính nội bộ đang được xác thực thông qua đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA). Vì vậy, mức giảm phát thải thực tế cần được xem xét dựa trên phạm vi đánh giá, nguồn dữ liệu và phương pháp so sánh cụ thể.
S2M cũng cho biết quy trình được định hướng hạn chế các tác động môi trường thường gặp trong một số công đoạn sản xuất da truyền thống, không sử dụng hóa chất dẻo gốc phthalate và hướng đến giảm phát sinh nước thải chứa kim loại nặng.
Về khả năng phân hủy, dự án công bố vật liệu có thể đạt mức phân hủy trên 90% trong vòng 180 ngày khi có điều kiện và vi sinh vật thích hợp. Kết quả này cần được đối chiếu với thử nghiệm độc lập, đặc biệt là điều kiện kiểm tra, tiêu chuẩn áp dụng và thành phần thực tế của vật liệu hoàn chỉnh.
Bên cạnh đó, vòng đời sử dụng dự kiến của sản phẩm vào khoảng hai đến ba năm, tùy điều kiện sử dụng và bảo quản. Sau thời gian này, việc bảo dưỡng, xử lý hoặc ủ phân cần tuân theo hướng dẫn phù hợp với thành phần vật liệu và điều kiện môi trường.
Những thông số trên cho thấy tiềm năng của da xoài, nhưng để có thể thay thế rộng rãi vật liệu truyền thống, dự án vẫn cần tiếp tục hoàn thiện các yếu tố như độ bền lâu dài, khả năng chống nước, độ ổn định màu sắc, chi phí sản xuất và khả năng phân hủy trong những điều kiện khác nhau.
Xem thêm >> Thịt cá đông lạnh 1 tháng có an toàn không? Cách bảo quản chuẩn
4. Giá bán và ứng dụng trong ngành thời trang
Một trong những điểm đáng chú ý của S2M là định hướng cung cấp vật liệu cho các đối tác thay vì tự thực hiện toàn bộ quy trình gia công thành phẩm. Cách tiếp cận này giúp dự án tập trung vào nghiên cứu nguyên liệu, đồng thời tận dụng năng lực sản xuất của các xưởng may, đơn vị thiết kế và đối tác gia công.
Theo thông tin được công bố trong bài viết, vật liệu da xoài của S2M đang được bán theo cuộn với mức giá 422.000 đồng cho kích thước 1,4 x 1 m. Trong khi đó, da thật được đề cập có giá khoảng 150.000 đồng cho miếng kích thước 30 x 30 cm.
Hai mức giá trên áp dụng cho những kích thước khác nhau nên cần quy đổi về cùng đơn vị diện tích, đồng thời xem xét độ dày, chất lượng, độ bền và mục đích sử dụng trước khi đưa ra kết luận về lợi thế chi phí. Giá bán thực tế cũng có thể thay đổi theo số lượng đặt hàng, quy cách và yêu cầu gia công.
Từ nguồn vật liệu này, S2M phát triển nhiều ứng dụng như túi xách, phụ kiện thời trang, ốp điện thoại, bông tai và các sản phẩm quà tặng. Những sản phẩm này giúp người tiêu dùng tiếp cận vật liệu sinh học thông qua các vật dụng quen thuộc trong cuộc sống.
Mô hình kinh doanh của dự án tập trung vào hai nguồn doanh thu chính. Nguồn thứ nhất đến từ việc cung cấp vật liệu dạng tấm hoặc cuộn cho đối tác sản xuất. Nguồn thứ hai là phát triển quà tặng doanh nghiệp theo ngân sách, số lượng và yêu cầu nhận diện thương hiệu. Theo chia sẻ của nhà sáng lập, quà tặng doanh nghiệp hiện đóng góp tỷ trọng doanh thu đáng kể.
Người tiêu dùng thích thú với sản phẩm thời trang được làm tư da sinh học từ vỏ xoài.
5. Da sinh học từ vỏ xoài hướng đến kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững
Ngoài mục tiêu thương mại hóa vật liệu mới, S2M mong muốn xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn dựa trên sự kết nối giữa nông nghiệp và ngành công nghiệp thời trang. Thay vì xem vỏ xoài là chất thải cần xử lý, dự án tìm cách biến nguồn phụ phẩm này thành nguyên liệu đầu vào cho sản phẩm có giá trị gia tăng.
Cách làm đó có thể tạo thêm cơ hội thu nhập cho các nông hộ cung cấp nguyên liệu, đồng thời mở ra hướng hợp tác mới giữa hợp tác xã, cơ sở chế biến và doanh nghiệp sản xuất. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế đối với người trồng xoài còn phụ thuộc vào sản lượng thu gom, giá thu mua, chi phí vận chuyển và tính ổn định của nhu cầu thị trường.
S2M cũng hướng đến mô hình sản xuất bao trùm thông qua hợp tác với Doanh nghiệp Xã hội Nghị Lực Sống, tạo cơ hội tham gia gia công cho người khuyết tật và các nhóm lao động phù hợp. Đây là một trong những khía cạnh xã hội mà dự án kỳ vọng phát triển song song với hoạt động kinh doanh.
Để theo dõi tác động môi trường, dự án định hướng sử dụng phương pháp đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA). Trong khi đó, khung MRV, bao gồm đo lường, báo cáo và thẩm định, được đề cập như công cụ theo dõi những thay đổi về thu nhập của các hộ cung ứng nguyên liệu.
Bên cạnh việc tận dụng phụ phẩm, dự án còn hướng đến tối ưu hoạt động thu gom bằng phương tiện điện, tái sử dụng nước phù hợp và chuẩn hóa quy trình sản xuất. Các dữ liệu về nguồn nguyên liệu và tác động bền vững có thể được tích hợp vào hệ thống truy xuất bằng NFC, giúp khách hàng tiếp cận thông tin minh bạch hơn.
Dù vậy, hiệu quả tổng thể của mô hình cần được đánh giá trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ thu gom, xử lý nguyên liệu, sử dụng năng lượng đến vận chuyển, gia công và xử lý sản phẩm sau khi hết vòng đời.
6. S2M và cơ hội phát triển từ Tuổi Trẻ Startup Award 2026
Dự án da sinh học từ vỏ xoài được giới thiệu trong khuôn khổ Tuổi Trẻ Startup Award 2026, chương trình do báo Tuổi Trẻ và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam TP.HCM tổ chức, phối hợp với Liên minh Đổi mới sáng tạo quốc tế (InnoEx) và sự cố vấn đặc biệt của ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch Hội đồng cố vấn chiến lược đổi mới sáng tạo SACSTI thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM.
Các bạn trẻ trải nghiệm làm đồ thủ công từ da sinh học từ vỏ xoài.
Năm 2026 là lần tổ chức thứ bảy của giải thưởng. Chương trình được chia thành ba lĩnh vực chính, gồm Công nghệ tài chính và Kinh tế số; Hạ tầng, giao thông và Logistics; An sinh xã hội và Phát triển bền vững. Các startup được phân loại theo nhóm lĩnh vực, với cơ hội dành cho những dự án tiêu biểu tham gia vòng pitching.
Một điểm mới của chương trình năm nay là giải thưởng dành cho sinh viên, tạo thêm cơ hội để các ý tưởng nghiên cứu và sáng kiến hình thành trong trường học hoặc phòng thí nghiệm tiến gần hơn đến thị trường.
Theo thông tin chương trình được công bố, thời gian nhận hồ sơ tham dự kéo dài từ ngày 12-8-2026 đến hết ngày 15-10-2026 sau khi gia hạn. Hội đồng sơ khảo dự kiến thẩm định 30 startup tiêu biểu để lựa chọn Top 10 tham gia vòng chung khảo và giới thiệu dự án. Sự kiện vinh danh, trao giải dự kiến diễn ra trong tháng 10-2026, với ba bảng tương ứng ba chủ đề.
Chương trình có sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), AgriS và Tập đoàn VinaCapital.
Đối với S2M, việc phát triển da sinh học từ vỏ xoài không chỉ là hành trình nghiên cứu một loại vật liệu mới mà còn là nỗ lực tìm kiếm lời giải cho bài toán phụ phẩm nông nghiệp. Khả năng mở rộng thị trường trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào chất lượng vật liệu, tính cạnh tranh về giá, năng lực cung ứng và mức độ kiểm chứng những cam kết về môi trường.
Nếu tiếp tục hoàn thiện công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu tác động và mở rộng mạng lưới đối tác, S2M có cơ hội đưa phụ phẩm xoài vào chuỗi giá trị thời trang bền vững, đồng thời góp phần thúc đẩy các mô hình đổi mới sáng tạo gắn với kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.
Xem thêm >> Giải mã món lẩu tam tinh độc đáo tại quán ăn “núp hẻm” 50 năm tuổi
