Từ những con ngõ cũ ở Bắc Kinh đến những con hẻm thân quen của Sài Gòn, văn chương đã tìm thấy một ngôn ngữ chung: ký ức, tình yêu quê hương và sự đồng cảm giữa con người. Cuộc giao lưu văn học Việt Nam – Trung Quốc lần thứ 2 tại TP.HCM không chỉ là cuộc gặp của những người viết, mà còn mở ra một hành trình đưa văn học hai nước đến gần hơn với độc giả, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Nhiều câu chuyện về dịch thuật, văn thơ được các tác giả của Việt Nam và Trung Quốc chia sẻ tại chương trình
Khi văn chương vượt qua biên giới
Sáng 4/9 tại TP.HCM, chương trình Giao lưu văn học Việt Nam – Trung Quốc lần thứ 2, với chủ đề “Giao lưu cùng nhà thơ, nhà văn Dương Thanh Từ”, đã diễn ra trong không khí cởi mở, gần gũi của những người yêu văn chương.
Chương trình do Hội Nhà văn TP.HCM, Hội Nhà văn Trung Quốc, Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM, Chibooks và Câu lạc bộ Đọc sách Văn học Trung Quốc tại Việt Nam phối hợp tổ chức, trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 76 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Trung Quốc (1950 – 2026).
Không đơn thuần là một buổi giới thiệu tác giả, tác phẩm, cuộc gặp gỡ còn là dịp để các nhà văn, nhà thơ, dịch giả, nhà nghiên cứu và độc giả hai nước cùng chia sẻ cách văn chương lưu giữ ký ức, phản ánh đời sống và mở ra những cuộc đối thoại vượt khỏi giới hạn của ngôn ngữ.
Phát biểu tại chương trình, Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP.HCM Đường Lập nhấn mạnh vai trò của văn học, nghệ thuật trong việc đưa con người đến gần nhau hơn. Bởi trước khi hiểu một nền văn hóa, có lẽ điều quan trọng nhất là hiểu con người phía sau nền văn hóa ấy – những niềm vui, nỗi buồn, ký ức và khát vọng rất đỗi đời thường.
Nhà thơ Trịnh Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM, cùng nhà thơ, nhà văn Dương Thanh Từ tại chương trình giao lưu văn học Việt Nam – Trung Quốc lần thứ 2.
Một con ngõ Bắc Kinh, nhiều câu chuyện về con người
Điểm nhấn của chương trình là cuộc gặp gỡ với nhà thơ, nhà văn Dương Thanh Từ, đồng thời giới thiệu tập thơ Bắc Kinh – ngân nga ngõ hẻm do Chibooks phối hợp NXB Lao Động ấn hành.
Điều đặc biệt trong thơ Dương Thanh Từ là Bắc Kinh không hiện lên chỉ bằng những công trình nổi tiếng hay những biểu tượng quen thuộc. Thành phố trong thơ bà được nhìn từ những con ngõ nhỏ, những không gian tưởng như bình thường nhưng lại chất chứa ký ức và đời sống.
Hơn 20 năm gắn bó với Bắc Kinh giúp Dương Thanh Từ có một góc nhìn vừa gần gũi vừa đủ độ lùi để quan sát. Trong ba năm, bà đã đi qua hơn 100 con ngõ, “đi, nhìn, lắng nghe”, để rồi từ những điều rất nhỏ của đời sống, những lớp ký ức và văn hóa dần hiện lên trong thơ.
Và chính ở đây, văn chương Việt Nam có thể tìm thấy một sự tương đồng thú vị.
Những con ngõ cũ của Bắc Kinh khiến người đọc Việt Nam liên tưởng đến những con hẻm của Sài Gòn; nơi mỗi mái nhà, góc phố, hàng cây hay tiếng rao đều có thể lưu giữ một câu chuyện riêng.
Nhà văn Trịnh Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM, cho rằng những không gian ấy không chỉ là cảnh quan mà còn là nơi lưu giữ ký ức, nhịp sống và những lớp trầm tích văn hóa. Nhà thơ, nhà phê bình Lê Thiếu Nhơn cũng gợi mở rằng từ cách Dương Thanh Từ khai thác những con ngõ Bắc Kinh, các nhà thơ Việt Nam có thể tìm về những không gian cũ của Sài Gòn, Hà Nội, Huế, Hội An… để tìm chất liệu văn hóa ngay trong đời sống của mình.
Đó cũng là lúc một bài thơ không còn chỉ thuộc về người viết.
Nó trở thành chiếc chìa khóa để người đọc bước vào một thành phố khác, một nền văn hóa khác – rồi bất ngờ nhận ra trong đó có những điều rất quen thuộc.
XEM THÊM>>Dương Thanh Từ: Từ một nắm đất đến tinh hoa văn hóa trong ấm tử sa Nghi Hưng
Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh Đường Lập tặng quà kỷ niệm cho các nhà văn, nhà thơ Việt Nam
Dương Thanh Từ – nữ sĩ đa tài của văn đàn Trung Quốc
Sự xuất hiện của Dương Thanh Từ tại Việt Nam cũng tạo nên một dấu ấn đặc biệt cho chương trình.
Theo dịch giả Nguyễn Lệ Chi, đại diện Chibooks, sau 18 năm hoạt động trong lĩnh vực xuất bản và văn hóa, đơn vị đã có dịp đón nhiều nhà văn, nhà thơ nước ngoài đến Việt Nam. Tuy nhiên, một nghệ sĩ hoạt động ở nhiều lĩnh vực như Dương Thanh Từ là trường hợp khá đặc biệt.
Bà không chỉ sáng tác văn thơ mà còn hoạt động trong lĩnh vực phê bình nghệ thuật, hội họa, thư pháp, viết kịch và được đào tạo nhạc cụ truyền thống từ nhỏ. Giới học thuật Trung Quốc trân trọng gọi bà bằng danh xưng “Thanh Từ nữ sử”, một cách gọi dành cho những phụ nữ có học thức và tài năng nổi bật.
Chính sự đa dạng trong hoạt động nghệ thuật giúp Dương Thanh Từ có một cách tiếp cận đời sống nhiều chiều. Trong sáng tác của bà, thơ không đứng tách biệt khỏi hội họa, âm nhạc hay văn hóa truyền thống mà cùng hòa vào một dòng cảm xúc chung.
Vì thế, cuộc gặp gỡ tại TP.HCM không chỉ giúp độc giả Việt Nam biết thêm về một tác giả Trung Quốc, mà còn mở ra cơ hội nhìn văn học Trung Quốc từ một góc độ gần gũi hơn: qua một con người cụ thể, một thành phố cụ thể và những ký ức rất đời thường.
Khi dịch thuật không chỉ là chuyển ngữ
Nếu sáng tác là cánh cửa đầu tiên thì dịch thuật chính là chiếc cầu đưa tác phẩm bước qua cánh cửa ấy.
Một bài thơ hay, nếu chỉ nằm trong ngôn ngữ của người viết, sẽ khó có cơ hội chạm tới trái tim của độc giả ở một đất nước khác. Nhưng dịch văn học cũng không đơn giản là thay thế từng từ bằng một từ tương đương.
Đó là quá trình chuyển tải cả một thế giới phía sau câu chữ: văn hóa, bối cảnh, cảm xúc, cách tư duy và những sắc thái đôi khi rất khó gọi tên.
Từ góc nhìn này, hoạt động giao lưu văn học Việt – Trung đang được mở rộng theo hướng chú trọng hơn đến thế hệ trẻ. Năm 2026, Cuộc thi Dịch văn học Việt – Trung, Trung – Việt mùa 2 thu hút sinh viên chuyên ngành ngôn ngữ, tạo cơ hội để người trẻ trực tiếp tiếp cận tác phẩm văn học của hai nước và thực hành chuyển ngữ.
Đây có lẽ là một trong những điểm đáng chú ý nhất của hành trình đưa văn học đến gần công chúng.
Bởi để văn chương tiếp tục sống, không chỉ cần những người viết mới mà còn cần những người đọc mới, những dịch giả mới và những cách tiếp cận mới.
Khi một sinh viên học tiếng Trung đọc một bài thơ Trung Quốc để dịch sang tiếng Việt, người ấy không chỉ học thêm từ vựng. Họ đang bước vào một thế giới khác, tìm hiểu cách người khác nhìn quê hương, tình yêu, gia đình, ký ức và cuộc sống.
Và ngược lại, khi văn học Việt Nam được chuyển ngữ sang tiếng Trung, những câu chuyện Việt Nam cũng có thêm cơ hội đến với độc giả Trung Quốc.
Một bài thơ có thể bắt đầu một tình bạn
Từ những chia sẻ tại chương trình, có thể thấy giá trị lớn nhất của giao lưu văn học không nằm ở số lượng tác phẩm được giới thiệu hay số cuộc gặp được tổ chức.
Điều quan trọng hơn là khả năng tạo ra sự đồng cảm.
Một người Việt Nam có thể chưa từng đặt chân đến Bắc Kinh nhưng vẫn có thể xúc động trước ký ức về một con ngõ cũ trong thơ Dương Thanh Từ. Một độc giả Trung Quốc có thể chưa từng sống ở Sài Gòn nhưng vẫn có thể tìm thấy sự thân thuộc trong câu chuyện về một con hẻm, một mái nhà, một ký ức đô thị của người Việt.
Đó chính là sức mạnh đặc biệt của văn chương: biến những điều riêng tư thành những cảm xúc có tính phổ quát.
Tại buổi giao lưu, Phó Giám đốc Sở Ngoại vụ TP.HCM Nguyễn Trần Bảo Châu nhận định, giao lưu thơ ca, văn học Việt Nam – Trung Quốc không chỉ lan tỏa các giá trị nhân văn mà còn mang đến sự thăng hoa tinh thần cho những người yêu thơ, yêu văn chương.
Và có lẽ, ngoại giao văn hóa đôi khi bắt đầu từ những điều giản dị như thế.
Không phải từ những khái niệm lớn lao, mà từ một cuốn sách được mở ra, một bài thơ được đọc, một câu chuyện được kể và một cảm xúc được sẻ chia.
Nhà thơ Dương Thanh Từ gặp gỡ độc giả Việt Nam
XEM THÊM>>Chibooks sắp xuất bản sách văn học Việt Nam sang Trung Quốc
Để những trang sách tiếp tục mở những cánh cửa
Giao lưu văn học Việt Nam – Trung Quốc lần thứ 2 cho thấy khoảng cách địa lý hay khác biệt ngôn ngữ không nhất thiết phải là rào cản. Khi con người tìm được tiếng nói chung trong văn chương, những khoảng cách ấy có thể được thu hẹp bằng sự tò mò, thấu hiểu và đồng cảm.
Đặc biệt, việc đưa văn học đến gần người trẻ không thể chỉ dừng ở những buổi tọa đàm. Cần có thêm những bản dịch tốt, những cuộc thi dành cho sinh viên, những câu lạc bộ đọc sách, những cuộc gặp gỡ trực tiếp với tác giả và những cách kể mới để văn chương bước ra khỏi trang sách, đi vào đời sống của thế hệ độc giả hôm nay.
Bởi sau cùng, một cuốn sách có thể bắt đầu bằng một ngôn ngữ nhưng không nhất thiết phải kết thúc trong biên giới của ngôn ngữ ấy.
Một bài thơ có thể sinh ra từ một con ngõ nhỏ ở Bắc Kinh, nhưng lại tìm được sự đồng điệu trong một con hẻm Sài Gòn. Một câu chuyện của người Trung Quốc có thể chạm vào trái tim người Việt Nam; và một câu chuyện Việt Nam cũng có thể tìm thấy người tri âm ở bên kia biên giới.
Có lẽ đó chính là ý nghĩa đẹp nhất của những cuộc gặp gỡ văn chương: không phải để xóa đi sự khác biệt, mà để con người nhận ra rằng phía sau những khác biệt về ngôn ngữ, lịch sử và văn hóa, chúng ta vẫn có thể gặp nhau ở những điều rất căn bản – tình yêu con người, tình yêu quê hương, ký ức và khát vọng được thấu hiểu.
Và khi một trang sách được mở ra, một nhịp cầu cũng có thể bắt đầu.
Hiếu Nghĩa
