Nhựa hiện diện trong nhiều hoạt động sản xuất và sinh hoạt, từ bao bì thực phẩm, vật liệu xây dựng đến thiết bị y tế, nông nghiệp và công nghiệp ô tô. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, ngành nhựa cần chú trọng hơn đến việc quản lý sản phẩm sau sử dụng, hạn chế chất thải phát tán ra môi trường và nâng cao hiệu quả tái chế.
Ngành nhựa giữ vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực
Nhờ đặc tính đa dạng, dễ gia công và đáp ứng nhiều yêu cầu kỹ thuật, nhựa đã trở thành vật liệu phổ biến trong nền kinh tế hiện đại. Người tiêu dùng sử dụng các sản phẩm nhựa hằng ngày, trong khi doanh nghiệp ứng dụng vật liệu này vào nhiều công đoạn sản xuất và vận chuyển hàng hóa.
Trong lĩnh vực xây dựng, nhựa được dùng cho đường ống, vật liệu cách nhiệt, chống thấm và các cấu kiện kỹ thuật. Ở nông nghiệp, vật liệu này góp mặt trong hệ thống tưới, nhà kính và bao bì bảo quản nông sản. Ngành y tế cũng sử dụng nhựa chuyên dụng để sản xuất dụng cụ, thiết bị xét nghiệm và bao bì dược phẩm.
Đối với hoạt động đóng gói, bao bì nhựa có thể giúp bảo vệ hàng hóa, duy trì chất lượng trong quá trình vận chuyển và hạn chế hư hỏng. Những lợi ích đó cho thấy việc quản lý nhựa cần được nhìn nhận toàn diện, thay vì chỉ tập trung vào khâu sản xuất hoặc tiêu dùng.
Người dân đang tìm kiếm các đồ dùng hằng ngày bằng sản phẩm nhựa tại Hội chợ Hàng Việt Nam chất lượng cao – Ảnh: T.N.
Quản lý vòng đời sản phẩm là yêu cầu cấp thiết
Độ bền là một ưu điểm của nhựa trong quá trình sử dụng, nhưng cũng có thể trở thành thách thức khi sản phẩm bị thải bỏ không đúng cách. Nếu không được thu gom và xử lý phù hợp, chất thải nhựa có nguy cơ phát tán vào môi trường tự nhiên.
Ngược lại, khi được phân loại và thu hồi đúng quy trình, một phần nhựa đã qua sử dụng có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho sản xuất. Điều này giúp tận dụng nguồn tài nguyên, hạn chế lượng chất thải cần xử lý và mở ra cơ hội phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn.
Vì vậy, nỗ lực giảm thất thoát nhựa cần được triển khai xuyên suốt vòng đời sản phẩm, từ lựa chọn nguyên liệu, thiết kế, sản xuất và phân phối đến thu gom, tái sử dụng và tái chế sau tiêu dùng.
Chuyển đổi xanh gắn với trách nhiệm của doanh nghiệp
Theo thông tin được công bố trong bài viết của Tuổi Trẻ Online, ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao giá trị vật liệu nhựa trong toàn bộ vòng đời. Việc đưa chất thải nhựa trở lại quy trình sản xuất có thể góp phần giảm áp lực môi trường, đồng thời tạo thêm giá trị kinh tế cho doanh nghiệp.
Trong quá trình này, cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) là một trong những nội dung đáng chú ý. Cơ chế này gắn trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu với việc thu hồi và tái chế một số sản phẩm, bao bì theo quy định.
Bên cạnh chính sách, doanh nghiệp cũng cần cân nhắc khả năng tái chế ngay từ khâu thiết kế, cải thiện hiệu quả sử dụng nguyên liệu và xây dựng hệ thống thu gom phù hợp. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp, đơn vị xử lý chất thải, cơ quan quản lý và người tiêu dùng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của các giải pháp này.
Áp lực thị trường thúc đẩy ngành nhựa đổi mới
Xu hướng chuyển đổi xanh đang khiến yêu cầu về thiết kế bao bì, khả năng tái chế và quản lý chất thải ngày càng được quan tâm. Tại châu Âu, các quy định liên quan đến bao bì và chất thải bao bì đặt ra những yêu cầu theo lộ trình về giảm bao bì, tái sử dụng và tăng hàm lượng vật liệu tái chế.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường không chỉ liên quan đến tuân thủ quy định mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường. Do đó, đổi mới công nghệ, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao năng lực tái chế là những hướng đi cần được xem xét trong chiến lược phát triển dài hạn.
Ngành nhựa Việt Nam hiện có hơn 6.000 doanh nghiệp – Ảnh: T.N.
Ngành nhựa Việt Nam có hơn 6.000 doanh nghiệp, tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động. Quy mô ngành được nêu ở mức khoảng 34,3 tỉ USD trong năm 2025, trong khi sản phẩm nhựa Việt Nam đã tiếp cận hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Với quy mô và vai trò kinh tế đó, việc phát triển ngành nhựa theo hướng có trách nhiệm sẽ cần song hành với mục tiêu nâng cao chất lượng sản phẩm, sử dụng tài nguyên hiệu quả và hạn chế chất thải. Giảm lượng nhựa thất thoát ra môi trường vì thế không chỉ là vấn đề xử lý rác sau tiêu dùng, mà còn là bài toán về thiết kế, sản xuất, tiêu dùng và tổ chức chuỗi thu hồi trong dài hạn.
