Có những cuốn sách không chỉ kể chuyện của người xưa, mà còn lặng lẽ đặt trước người đọc một câu hỏi của hôm nay: Khi đứng trước nỗi khổ của người khác, ta sẽ làm gì? Bộ sách “Bồ Tát cố sự” của tác giả Huỳnh Thanh Bình không chỉ đưa người đọc tìm về nguồn gốc, hình tượng và tín niệm về các vị Bồ Tát trong Phật giáo, mà sâu xa hơn, là hành trình khám phá những giá trị của lòng từ bi, sự hy sinh và tâm nguyện cứu độ chúng sinh.
Bồ Tát trong tâm thức Phật giáo không chỉ là một hình tượng được tôn kính nơi cửa thiền. Đằng sau mỗi danh hiệu, mỗi pho tượng, mỗi câu chuyện về một vị Bồ Tát là cả một hệ thống tín niệm, tư tưởng, biểu tượng và những lời phát nguyện hướng con người đến điều thiện.
Với mong muốn giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về thế giới phong phú ấy, Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh giới thiệu bộ sách “Bồ Tát cố sự” của tác giả Huỳnh Thanh Bình.
Bộ sách gồm hai quyển: “Bồ Tát cố sự: Hạnh nguyện từ bi của Bồ Tát Quán Thế Âm” và “Bồ Tát cố sự: Sứ giả của lòng từ mẫn”.
Khởi nguồn từ những bài viết về các vị Bồ Tát từng được đăng trên Nguyệt san Giác Ngộ, tác giả Huỳnh Thanh Bình từng bước tích lũy tư liệu về nguồn gốc, tín niệm, hình tướng, công năng và những biểu tượng gắn với chư Bồ Tát. Những nghiên cứu ban đầu ấy sau đó trở thành nền tảng để hình thành bộ sách.
Điều thú vị là tác phẩm không chỉ hướng đến những vị Bồ Tát quen thuộc, mà còn mở rộng cánh cửa tìm hiểu những hình tượng ít phổ biến hơn trong đời sống Phật giáo Việt Nam.
Từ những trang sách đến hành trình tìm về lòng từ bi
Bồ Tát – giữa “thượng cầu Bồ đề” và “hạ hóa chúng sinh”
Một trong những điểm quan trọng để hiểu về Bồ Tát chính là hai phương diện: thượng cầu Bồ đề và hạ hóa chúng sinh – vừa hướng đến sự giác ngộ của chính mình, vừa hướng đến việc giúp đỡ chúng sinh.
Tinh thần ấy được thể hiện qua bốn lời thề lớn: cứu độ tất cả chúng sinh, đoạn trừ phiền não, học vô lượng pháp môn và thành tựu Phật đạo vô thượng.
Có lẽ chính lời nguyện cứu độ ấy đã làm cho hình tượng Bồ Tát trở nên gần gũi và có sức sống đặc biệt trong đời sống tâm linh của nhiều thế hệ Phật tử.
Từ Ấn Độ, tín niệm về Bồ Tát dần phát triển, lan tỏa đến nhiều vùng đất và tạo nên những biểu tượng đa dạng theo từng quốc gia, tông phái và cộng đồng Phật giáo.
Cùng một vị Bồ Tát có thể mang những hình tướng, câu chuyện, nghi lễ, chân ngôn hay pháp khí khác nhau. Nhưng phía sau sự phong phú ấy vẫn có một điểm chung: tinh thần hướng thiện và lòng từ mẫn đối với chúng sinh.
Mùa Vu Lan và câu chuyện của một chữ “hiếu”
Nếu có một thời điểm khiến những câu chuyện về Bồ Tát trở nên đặc biệt gần gũi với đời sống người Việt, đó chính là mùa Vu Lan báo hiếu.
Nguồn gốc của Vu Lan gắn với câu chuyện Mục Kiền Liên tìm cách cứu mẹ khỏi cảnh ngạ quỷ và địa ngục. Từ câu chuyện ấy, lòng hiếu thảo dần trở thành một trong những giá trị nổi bật của mùa Vu Lan.
Trong “Bồ Tát cố sự: Sứ giả của lòng từ mẫn”, tác giả dành một phần đáng chú ý để khảo cứu về Bồ Tát Địa Tạng, trong đó có nội dung “Công năng diệu dụng của Bồ Tát Địa Tạng”.
Những câu chuyện về Địa Tạng được lưu truyền qua nhiều nguồn kinh văn và truyền thống khác nhau, với những dị bản phong phú. Có câu chuyện kể về một Thánh Nữ vì thương mẹ mà phát tâm cầu nguyện, cúng dường và mong mẹ thoát khỏi cảnh khổ. Có câu chuyện về Quang Mục – người con vì muốn cứu mẹ đã một lòng niệm Phật, cung kính cúng dường và từ lòng hiếu thảo mà phát đại nguyện cứu độ chúng sinh.
Điểm gặp nhau của những câu chuyện ấy không nằm ở việc ai kể phiên bản nào, mà ở một thông điệp rất đẹp: từ tình thương dành cho một người có thể mở rộng thành lòng thương dành cho rất nhiều người.
Đó cũng là tinh thần khiến hình tượng Địa Tạng Bồ Tát trở thành một biểu tượng giàu ý nghĩa trong đời sống Phật giáo.
Bồ Tát Chuẩn Đề
Khi một cuốn sách giúp người đọc nhìn lại chính mình
Điểm đáng chú ý của “Bồ Tát cố sự” là tác phẩm không đơn thuần kể lại những truyền thuyết hay mô tả các pho tượng.
Qua những khảo cứu về nguồn gốc, tín niệm, hình tướng, công năng, chân ngôn và các trì vật, người đọc có cơ hội nhìn thấy một thế giới biểu tượng Phật giáo được hình thành và biến đổi như thế nào qua thời gian.
Quyển thứ nhất tập trung vào tổng quan về Bồ Tát và Bồ Tát đạo, đồng thời đi sâu vào Bồ Tát Quán Thế Âm cùng những hóa thân của vị Bồ Tát này.
Quyển thứ hai mở rộng sang các Đại Bồ Tát được thờ phụng phổ biến tại các tự viện, đồng thời giới thiệu những vị Bồ Tát ít phổ biến hơn.
Qua đó, cuốn sách trở thành một nguồn tham khảo đáng chú ý cho những ai quan tâm đến Phật giáo, văn hóa, tín ngưỡng, nghệ thuật tạo hình và hệ thống biểu tượng trong đời sống tinh thần của người Việt.
XEM THÊM>>“Oxy cao áp – món quà của y học hiện đại tặng người cao tuổi” lên sóng Bác Sĩ Vui Vẻ
Người viết đứng giữa nghiên cứu và văn hóa
Tác giả Huỳnh Thanh Bình, sinh năm 1985, hiện công tác tại Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh.
Tác giả ốt nghiệp Cử nhân Xã hội học tại Đại học Tôn Đức Thắng năm 2007, Cử nhân Tiếng Anh năm 2012 và Thạc sĩ Văn hóa học tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia TP.HCM năm 2019.
Trước “Bồ Tát cố sự”, Huỳnh Thanh Bình đã có nhiều công trình liên quan đến văn hóa, mỹ thuật và biểu tượng như “Tranh kiếng Nam Bộ”, “Biểu tượng thần thoại về chư thiên và linh vật Phật giáo”, “Tranh tường Khmer Nam Bộ”, “Quy pháp đồ tượng Hindu và Phật giáo Ấn Độ”, “Tranh dân gian Nam Bộ” và “Tranh kiếng Nam Bộ – Nghệ phẩm của mọi nhà”.
Nền tảng nghiên cứu văn hóa và công việc tại bảo tàng tạo nên một góc nhìn đáng chú ý cho tác giả khi tiếp cận những hình tượng Bồ Tát – không chỉ dưới góc độ tín ngưỡng mà còn từ phương diện lịch sử, văn hóa và biểu tượng.
Tác giả Huỳnh Thanh Bình
Đọc chuyện Bồ Tát để hiểu thêm chuyện con người
Trong cuộc sống hiện đại, con người có thể đi rất nhanh nhưng đôi khi lại quên mất cách dừng lại để nhìn một người đang buồn, một người đang khổ hay một người đang cần được giúp đỡ.
Bởi vậy, có lẽ giá trị của những câu chuyện về Bồ Tát không chỉ nằm ở những điều kỳ bí hay những truyền thuyết được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Điều đáng quý hơn là tinh thần phát nguyện.
Phát nguyện sống tử tế hơn.
Phát nguyện bớt làm tổn thương người khác.
Phát nguyện biết chia sẻ khi người khác gặp khổ đau.
Và rộng hơn, là học cách đưa lòng từ bi ra khỏi những lời nói để trở thành hành động trong đời sống.
Mùa Vu Lan, đọc một câu chuyện về Địa Tạng, Quán Thế Âm hay bất kỳ vị Bồ Tát nào, có thể mỗi người sẽ tìm thấy một điều khác nhau.
Người tìm thấy chữ hiếu.
Người tìm thấy chữ từ.
Người tìm thấy chữ nguyện.
Còn có lẽ điều đẹp nhất mà một cuốn sách như “Bồ Tát cố sự” có thể gợi mở là: muốn tìm một vị Bồ Tát trong cuộc đời, đôi khi hãy bắt đầu bằng việc trở thành một người biết thương người khác.
Bởi lòng từ bi, sau cùng, không chỉ để đọc trong sách hay chiêm bái trước một pho tượng. Đó là một cách sống.
Hiếu Nghĩa
