Bản Vân Kiều ở Quảng Trị đổi mới nhờ du lịch cộng đồng

Giữa khung cảnh núi rừng của miền tây Quảng Trị, bản Ta Ri 1 đang từng bước thay đổi khi người dân bắt đầu đón khách du lịch. Những ngôi nhà được chỉnh trang, các món ăn truyền thống và sinh hoạt thường ngày của đồng bào Vân Kiều dần trở thành những trải nghiệm thu hút du khách. Mô hình du lịch cộng đồng không chỉ mở ra hướng tăng thu nhập mà còn tạo cơ hội để người dân giới thiệu bản sắc văn hóa của mình đến với nhiều người hơn.

Người dân thân thiện, hiếu khách đã để lại ấn tượng lớn trong lòng du khách – Ảnh: HOÀNG TÁO

Theo thông tin được Tuổi Trẻ Online đăng tải ngày 19-10-2026, bản Ta Ri 1 thuộc thôn Ván Ri, xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị, đã bắt đầu đón khách từ tháng 7-2026. Sau thời gian chuẩn bị, người dân đang từng bước làm quen với hoạt động phục vụ khách, từ chỉnh trang nơi ở đến tổ chức ăn uống và xây dựng các trải nghiệm gắn với cuộc sống bản làng.

Bản Vân Kiều làng miền núi thay đổi diện mạo để đón khách

Hành trình làm du lịch của người dân bản Ta Ri chỉ vừa mới bắt đầu – Ảnh: HOÀNG TÁO

Trước khi triển khai mô hình du lịch cộng đồng, Ta Ri 1 chưa phải là điểm đến được nhiều du khách biết tới. Cuộc sống của người dân chủ yếu gắn với hoạt động sản xuất nông nghiệp như trồng lúa, sắn và cà phê. Việc đón khách du lịch còn khá xa lạ đối với nhiều hộ gia đình.

Khi được hỗ trợ xây dựng mô hình, người dân bắt đầu cùng nhau cải thiện cảnh quan, sắp xếp nhà cửa và chuẩn bị những điều kiện cơ bản để phục vụ khách lưu trú. Những ngôi nhà được sơn sửa với màu sắc tươi sáng, khu vực xung quanh được dọn dẹp, cây xanh và hoa được chăm sóc, tạo nên không gian gọn gàng hơn.

Theo thông tin từ bài báo, từ tháng 4-2026, tổ chức Plan đã hỗ trợ tập huấn kỹ năng làm du lịch, cải tạo nhà ở, xây dựng nhà vệ sinh và bổ sung một số vật dụng phục vụ khách. Toàn bản có 25 hộ dân, trong đó 20 hộ được hỗ trợ sơn sửa nhà cửa.

Những thay đổi này không đơn thuần là việc làm đẹp cảnh quan. Khi bắt đầu đón khách, người dân cũng phải làm quen với cách tổ chức dịch vụ, giữ vệ sinh, chuẩn bị chỗ nghỉ và phối hợp với nhau để tạo trải nghiệm tốt cho du khách.

Bản chính thức đón khách từ tháng 7-2026. Theo thông tin được công bố, vào một số dịp lễ và cuối tuần, lượng khách có thời điểm đạt khoảng 200 lượt mỗi ngày. Bản cũng đã phục vụ gần 100 lượt khách lưu trú, cho thấy mô hình bước đầu thu hút sự quan tâm của những người muốn khám phá đời sống vùng cao.

Ẩm thực truyền thống trở thành điểm nhấn du lịch

Một trong những lợi thế của Ta Ri 1 là những nét văn hóa và món ăn gắn liền với cuộc sống của người Vân Kiều. Thay vì xây dựng các dịch vụ tách biệt khỏi sinh hoạt địa phương, người dân có thể giới thiệu chính những nguyên liệu và cách chế biến quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày.

Thực đơn tại bản có các món như gà nướng, cá mát, rau rớn, đọt mây, măng, bắp chuối, xôi nếp than và cơm lam. Đây là những món ăn mang hương vị đặc trưng của vùng núi, giúp du khách có cơ hội tìm hiểu thêm về nguồn thực phẩm và thói quen ẩm thực của cộng đồng.

Việc phục vụ món ăn địa phương cũng tạo cơ hội để các hộ dân tham gia cung cấp nguyên liệu, sơ chế thực phẩm và nấu nướng. Nếu được tổ chức hợp lý, hoạt động này có thể giúp tiền chi tiêu của du khách được giữ lại nhiều hơn trong cộng đồng, thay vì chỉ tập trung vào một vài dịch vụ riêng lẻ.

Theo thông tin được đăng tải, giá lưu trú tại bản khoảng 100.000 đồng mỗi người một đêm, trong khi chi phí ăn uống dao động từ 50.000 đến 100.000 đồng mỗi người, tùy nhu cầu. Mức giá này có thể tạo điều kiện cho những du khách muốn trải nghiệm cuộc sống bản làng với chi phí vừa phải.

Tuy nhiên, để duy trì chất lượng dịch vụ, người dân cần chú trọng an toàn thực phẩm, vệ sinh nơi ăn nghỉ và sự rõ ràng trong cách tính chi phí. Đây là những yếu tố quan trọng giúp tạo dựng niềm tin và khuyến khích du khách quay trở lại.

Du khách muốn trải nghiệm cuộc sống của người Vân Kiều

Sức hấp dẫn của du lịch cộng đồng không chỉ nằm ở cảnh quan hay món ăn mà còn ở cơ hội tiếp xúc với đời sống thực tế của người dân địa phương. Tại Ta Ri 1, du khách có thể tìm hiểu các công việc nông nghiệp, quan sát sinh hoạt hằng ngày và trò chuyện với người dân để hiểu thêm về văn hóa vùng cao.

Một du khách đến từ Huế được Tuổi Trẻ ghi nhận đã tham gia tìm hiểu các công việc như sàng lúa, sảy gạo và dự định dành thêm thời gian trải nghiệm hoạt động trên nương rẫy. Những trải nghiệm này mang lại góc nhìn khác so với hình thức tham quan thông thường, bởi du khách không chỉ quan sát mà còn có thể trực tiếp tham gia một số hoạt động phù hợp.

Sự thân thiện của người dân cũng là yếu tố góp phần tạo ấn tượng. Dù có khác biệt về ngôn ngữ và thói quen sinh hoạt, việc giao tiếp thông qua cử chỉ, sự hướng dẫn và những hoạt động chung vẫn giúp du khách gần gũi hơn với cộng đồng.

Để phát triển loại hình này lâu dài, việc tổ chức trải nghiệm cần tôn trọng đời sống riêng tư và phong tục của người dân. Các hoạt động tham quan nên được thống nhất với gia đình chủ nhà, tránh làm xáo trộn sinh hoạt hoặc biến những nghi lễ truyền thống thành hoạt động trình diễn thiếu phù hợp.

Gìn giữ văn hóa để tạo bản sắc riêng

Các ngôi nhà sàn truyền thống được sơn lại bắt mắt hơn, thu hút khách du lịch – Ảnh: HOÀNG TÁO

Bên cạnh lưu trú và ẩm thực, người dân Ta Ri 1 đang hướng tới việc giới thiệu sâu hơn những giá trị văn hóa Vân Kiều. Các kế hoạch được đề cập gồm xây dựng không gian trưng bày sản vật địa phương, giới thiệu vật dụng truyền thống và hình thành đội văn nghệ phục vụ những hoạt động giao lưu.

Những vật dụng gắn với đời sống như gùi, giỏ đựng lúa và đồ dùng đựng xôi có thể giúp du khách hiểu thêm về sinh hoạt thường ngày của cộng đồng. Các sản vật như cà phê, măng và rau rừng cũng có tiềm năng trở thành sản phẩm giới thiệu hoặc quà lưu niệm nếu được chuẩn bị phù hợp.

Ngoài ra, những phong tục gắn với sản xuất nông nghiệp, các làn điệu dân ca và trang phục truyền thống có thể góp phần làm nên nét riêng của điểm đến. Việc khôi phục và giới thiệu các giá trị này cần có sự tham gia chủ động của người dân, đặc biệt là những người am hiểu phong tục và lịch sử của bản.

Điều quan trọng là hoạt động du lịch không làm mất đi ý nghĩa vốn có của văn hóa truyền thống. Khi người dân được tham gia quyết định cách giới thiệu bản sắc của mình, du lịch có thể trở thành động lực hỗ trợ việc truyền lại kiến thức, kỹ năng và phong tục cho thế hệ trẻ.

Hướng phát triển mới cho sinh kế của người dân vùng cao

Chị Phương Anh (du khách từ Huế) tìm hiểu đời sống người dân, học cách sàng lúa, sảy gạo – Ảnh: HOÀNG TÁO

Đối với Ta Ri 1, du lịch cộng đồng vẫn là một hành trình mới bắt đầu. Bên cạnh cơ hội tăng thu nhập, mô hình cũng đặt ra những yêu cầu về kỹ năng phục vụ, vệ sinh, quản lý chi phí và phối hợp giữa các hộ dân.

Theo thông tin được Tuổi Trẻ Online đăng tải, chính quyền địa phương dự kiến tiếp tục hỗ trợ chỉnh trang đường sá, xây dựng điểm trưng bày và tập huấn một số nghề thủ công như đan lát, dệt thổ cẩm. Đây là những hoạt động có thể giúp bản làng từng bước hoàn thiện sản phẩm du lịch và tạo thêm cơ hội việc làm.

Để mô hình phát triển ổn định, việc phân chia cơ hội tham gia và lợi ích giữa các hộ dân cũng cần được quan tâm. Những gia đình không trực tiếp cung cấp chỗ nghỉ vẫn có thể tham gia nấu ăn, cung cấp nông sản, hướng dẫn trải nghiệm hoặc làm sản phẩm thủ công. Cách tổ chức phù hợp sẽ giúp nhiều người cùng hưởng lợi và tăng sự gắn kết trong cộng đồng.

Bên cạnh đó, bản làng cần chú ý bảo vệ môi trường, quản lý rác thải và giữ gìn cảnh quan tự nhiên. Sự phát triển của du lịch không nên làm thay đổi tiêu cực môi trường sống hoặc tạo áp lực vượt quá khả năng phục vụ của địa phương.

Câu chuyện Ta Ri 1 cho thấy những giá trị bình dị của đời sống bản địa có thể trở thành nền tảng cho một hướng sinh kế mới. Nếu được đầu tư đúng cách, du lịch cộng đồng không chỉ đem lại nguồn thu mà còn giúp văn hóa Vân Kiều được nhiều người biết đến, đồng thời tạo động lực để người dân gìn giữ bản sắc của mình.