Thanh toán không tiền mặt mang lại sự tiện lợi cho người trẻ nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ chi tiêu bốc đồng. Các chuyên gia khuyến nghị sinh viên chủ động quản lý tài chính cá nhân, lập ngân sách và áp dụng quy tắc 24 giờ trước khi mua sắm để tránh rơi vào tình trạng hụt tiền.
Thanh toán không tiền mặt khiến giới trẻ dễ chi tiêu quá tay
Sự phát triển của thanh toán không tiền mặt đang làm thay đổi thói quen mua sắm của giới trẻ. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người dùng có thể hoàn tất giao dịch mà không cần trực tiếp sử dụng tiền mặt. Tuy nhiên, sự nhanh chóng và thuận tiện này cũng khiến nhiều người dễ đưa ra quyết định mua hàng theo cảm xúc, dẫn đến nguy cơ mất kiểm soát chi tiêu.
PGS.TS Nguyễn Bích Ngân, Trưởng bộ môn Ngân hàng số, Học viện Ngân hàng, cho biết người tiêu dùng thường khó cảm nhận rõ số tiền đã chi khi thanh toán điện tử so với lúc sử dụng tiền mặt. Việc số dư tài khoản giảm xuống không tạo cảm giác trực quan như khi nhìn thấy tiền trong ví vơi đi.
Chẳng hạn, khi cầm tờ tiền 500.000 đồng, nhiều người có thể cân nhắc trước khi chi 40.000 đồng để mua một ly trà sữa. Nhưng khi thanh toán bằng mã QR, giao dịch chỉ mất vài giây, khiến rào cản tâm lý trước khi chi tiền giảm đi đáng kể.
Theo số liệu khảo sát hành vi tiêu dùng được đề cập tại tọa đàm, hơn 50% người trẻ dưới 35 tuổi thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt khoảng năm lần mỗi ngày. Tần suất giao dịch cao, kết hợp với sự tiện lợi của công nghệ, có thể khiến người dùng khó theo dõi tổng số tiền đã chi, đặc biệt đối với những món đồ không thực sự cần thiết.
Cách quản lý tài chính cá nhân bằng quy tắc “6 chiếc lọ”
Để hạn chế tình trạng chi tiêu quá mức, các chuyên gia khuyến nghị sinh viên xây dựng kế hoạch quản lý tài chính cá nhân và phân chia thu nhập theo từng mục đích cụ thể.
Một trong những phương pháp có thể tham khảo là quy tắc “6 chiếc lọ”, giúp phân bổ tiền cho các nhóm nhu cầu như sinh hoạt thiết yếu, giáo dục, tiết kiệm, hưởng thụ và những mục tiêu tài chính khác.
Với khoản trợ cấp từ 3–5 triệu đồng mỗi tháng, sinh viên nên xác định hạn mức chi tiêu phù hợp cho từng nhóm, ưu tiên các khoản thiết yếu và duy trì một phần tiền tiết kiệm. Việc phân chia ngân sách rõ ràng giúp người trẻ chủ động hơn trong sử dụng tiền, hạn chế mua sắm tùy hứng và tránh thiếu hụt tài chính vào cuối tháng.
Bên cạnh đó, các ứng dụng ngân hàng hiện nay cung cấp nhiều công cụ hỗ trợ theo dõi giao dịch và phân tích chi tiêu. Người dùng nên thiết lập giới hạn mua sắm, kiểm tra sao kê hằng tuần và thường xuyên rà soát những khoản chi chưa hợp lý để kịp thời điều chỉnh.
Tiêu dùng xanh không nhất thiết phải tốn kém
Quản lý tài chính hiệu quả cũng gắn liền với việc xây dựng thói quen tiêu dùng có trách nhiệm. Tại tọa đàm “Chạm số – Sống xanh”, PGS.TS Nguyễn Bích Ngân gợi ý dành khoảng 10–15% tổng thu nhập cho mục tiêu sống xanh.
Tuy nhiên, tiêu dùng bền vững không đồng nghĩa với việc phải mua những sản phẩm thân thiện với môi trường có giá thành cao. Người trẻ có thể bắt đầu từ các hành động đơn giản như hạn chế sử dụng túi nilon, mang theo bình nước cá nhân và ưu tiên các vật dụng có thể tái sử dụng.
Tọa đàm “Chạm số – Sống xanh” nằm trong khuôn khổ Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026, do Báo Tiền Phong phối hợp với Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) tổ chức. Chương trình hướng đến việc nâng cao nhận thức về thanh toán số, quản lý tài chính và tiêu dùng bền vững trong giới trẻ.
Quy tắc 24 giờ giúp hạn chế mua sắm bốc đồng
Một giải pháp đơn giản để kiểm soát chi tiêu là áp dụng quy tắc 24 giờ trước khi mua những món đồ chưa thực sự cần thiết. Phương pháp này được Phạm Thùy Dương, Top 5 Hoa hậu Việt Nam năm 2024, chia sẻ tại chương trình.
Theo Phạm Thùy Dương, mạng xã hội liên tục tạo ra những xu hướng tiêu dùng mới, khiến người trẻ dễ mua sắm theo số đông mà chưa cân nhắc đầy đủ về nhu cầu thực tế.
Thay vì thanh toán ngay sau khi thêm sản phẩm vào giỏ hàng trực tuyến, cô thường tạm dừng và chờ 24 giờ trước khi đưa ra quyết định. Nếu sau khoảng thời gian này, sản phẩm vẫn được đánh giá là cần thiết và hữu ích, cô mới tiến hành mua hàng.
Việc trì hoãn quyết định mua sắm giúp người tiêu dùng có thêm thời gian đánh giá nhu cầu, cân nhắc khả năng tài chính và hạn chế tác động từ quảng cáo hoặc tâm lý chạy theo xu hướng.
Trong thời đại thanh toán số, quản lý tài chính cá nhân không chỉ phụ thuộc vào mức thu nhập mà còn nằm ở khả năng kiểm soát hành vi tiêu dùng. Lập ngân sách hợp lý, theo dõi dòng tiền và cân nhắc trước khi mua sắm là những thói quen quan trọng giúp giới trẻ tránh chi tiêu mất kiểm soát, duy trì sự ổn định tài chính và hướng đến lối sống bền vững.
