Mùi hoa sữa đặc trưng được tạo nên từ nhiều hợp chất hữu cơ dễ bay hơi. Khi nhiều cây cùng nở rộ, đặc biệt ở những nơi trồng với mật độ dày, lượng phân tử mùi trong không khí tăng lên khiến hương thơm trở nên đậm và có thể gây khó chịu cho một số người. TUOI TRE ONLINE
Hoa sữa từ lâu đã gắn với hình ảnh Hà Nội vào mùa thu. Tuy nhiên, bên cạnh những người yêu thích hương thơm đặc trưng này, cũng có không ít người cảm thấy đau đầu, khó chịu hoặc mất ngủ khi đi qua những khu vực có nhiều cây đang nở.
Vậy mùi hoa sữa thực chất đến từ đâu và vì sao cùng một mùi hương nhưng người thích, người lại khó chịu?
Mùi hoa sữa được tạo nên từ nhiều hợp chất dễ bay hơi
Trao đổi với Tuổi Trẻ, các chuyên gia cho biết hương thơm của hoa sữa có bản chất là hỗn hợp các chất hữu cơ dễ bay hơi.
Một phân tích được đề cập trong bài cho thấy đã xác định 34 thành phần hóa học góp phần tạo nên mùi đặc trưng của hoa sữa. Trong số đó, một số chất chiếm tỷ lệ đáng kể gồm linalool, cis- và trans-linalool oxides, alpha-terpineol, 2-phenylethyl acetate và terpinen-4-ol. TUOI TRE ONLINE
Cụ thể, linalool chiếm khoảng 35,7%; cis- và trans-linalool oxides khoảng 14,7%; alpha-terpineol 12,3%; 2-phenylethyl acetate 6,3% và terpinen-4-ol 5,6%.
Những hợp chất này cùng hiện diện trong hỗn hợp hương bay ra từ hoa, tạo nên mùi thơm đặc trưng mà con người có thể cảm nhận được.
Hoa sữa nở rộ trên phố Hà Nội – Ảnh: PHÚC TÀI
Khi hoa nở, các phân tử mùi thoát ra khỏi bề mặt hoa, khuếch tán vào không khí rồi đi vào mũi. Vì vậy, lượng phân tử mùi hiện diện trong môi trường có ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ con người cảm nhận được hương thơm. TUOI TRE ONLINE
Vì sao mùi hoa sữa có lúc nồng đến khó chịu?
Theo các chuyên gia, một trong những yếu tố quan trọng là mật độ cây.
Hoa sữa được trồng làm cây xanh đô thị nhờ khả năng sinh trưởng, tạo bóng mát và có hương thơm khi hoa nở. Nếu cây được trồng với mật độ phù hợp, mùi hương có thể tạo nên nét đặc trưng cho không gian đô thị.
Tuy nhiên, khi nhiều cây được trồng sát nhau hoặc kéo dài thành từng hàng trên đường phố, lượng hoa cùng nở trong một thời điểm có thể rất lớn.
Khi đó, lượng phân tử tạo mùi phát tán vào cùng một khu vực cũng tăng lên. Người sống hoặc di chuyển gần những khu vực này trong thời gian dài có thể cảm nhận hương hoa đậm hơn. TUOI TRE ONLINE
Đây là lý do một tuyến phố có vài cây hoa sữa có thể mang lại cảm giác rất khác so với một khu vực tập trung nhiều cây cùng nở.
Không chỉ mật độ cây, mùi hoa sữa còn phụ thuộc vào lượng phân tử mùi có trong không khí, thời gian con người tiếp xúc và độ nhạy của khứu giác mỗi người.
Vì vậy, cùng đứng trong một khu vực nhưng mức độ cảm nhận của từng người có thể không giống nhau.
Hoa sữa thường nở rộ cách niên
Theo TS Nguyễn Phú Hùng, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật lâm nghiệp Việt Nam, hoa sữa thường có hiện tượng nở rộ cách niên, tức có năm ra hoa ít và năm khác có thể nở nhiều hơn.
Sự khác biệt giữa các năm có thể liên quan đến đặc tính sinh học của cây cũng như điều kiện thời tiết.
Năm nay, theo nhận định của chuyên gia được Tuổi Trẻ dẫn lại, thời tiết hanh khô xen kẽ những đợt mưa tạo điều kiện khiến cây hoa sữa ra hoa dày đặc hơn năm trước. TUOI TRE ONLINE
Khi số lượng hoa tăng, lượng hợp chất bay hơi phát tán vào không khí cũng có thể tăng theo. Vì vậy, cảm giác về mùi hoa sữa trong những khu vực có nhiều cây cùng nở cũng trở nên rõ rệt hơn.
Hoa sữa là cây gì?
Hoa sữa có tên khoa học là Alstonia scholaris (L.) R. Br., thuộc họ trúc đào (Apocynaceae).
PGS.TSKH Trần Công Khánh cho biết cây còn có những tên gọi khác như mùa cua, mò cua, mạy tản theo tiếng Tày và co tin pất theo tiếng Thái.
Đây là loài cây gỗ có thể cao khoảng 10-20m. Thân cây có vỏ nứt nẻ, màu nâu xám và chứa nhựa mủ trắng. Tán cây rộng, cụm hoa mọc ở đầu cành với nhiều hoa nhỏ có màu trắng hoặc vàng nhạt. TUOI TRE ONLINE
Hoa có mùi thơm hắc, đặc biệt rõ hơn vào ban đêm. Quả có chiều dài khoảng 15-25cm, chứa nhiều hạt dẹt với phần mào lông màu nâu.
Mùa hoa và quả của cây thường kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12.
Hoa sữa đang nở rộ trên phố Hà Nội – Ảnh: PHÚC TÀI
Hoa sữa phân bố ở các vùng nhiệt đới châu Á. Tại Việt Nam, cây có thể mọc hoang rải rác hoặc được trồng ở nhiều nơi, đặc biệt dọc đường phố và trong công viên để tạo bóng mát.
Theo chuyên gia, đây cũng là một loài cây có giá trị làm thuốc nhờ các hợp chất được tìm thấy ở nhiều bộ phận như vỏ thân, vỏ rễ, lá và hoa. TUOI TRE ONLINE
Mùi hoa sữa có phải là chất độc?
Đây là điểm cần phân biệt rõ.
Theo TS Phạm Thị Kim Giang, chuyên gia hóa học, việc cảm thấy đau đầu hoặc khó chịu khi gặp một mùi mạnh không đồng nghĩa với việc mùi đó luôn gây độc.
Hương hoa là hỗn hợp các phân tử hóa học bay hơi. Khi số lượng phân tử trong không khí tăng lên, con người có thể cảm nhận mùi mạnh hơn.
Ở những nơi có nhiều cây cùng nở, lượng phân tử mùi trong một khu vực có thể tăng đáng kể. Nếu tiếp xúc trong thời gian dài, cảm giác nồng và khó chịu có thể rõ hơn. TUOI TRE ONLINE
Do đó, không nên chỉ dựa vào cảm giác đau đầu sau khi ngửi mùi hoa sữa để kết luận rằng một người bị nhiễm độc hoặc dị ứng.
Các chuyên gia cũng lưu ý cần phân biệt phản ứng với mùi hương và dị ứng phấn hoa.
Dị ứng phấn hoa khác với khó chịu vì mùi
Mùi hương và phấn hoa là hai vấn đề khác nhau.
Mùi được tạo nên bởi các phân tử hóa học bay hơi. Trong khi đó, phấn hoa là những hạt nhỏ có khả năng phát tán trong không khí.
Người bị dị ứng phấn hoa có thể xuất hiện các triệu chứng như hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mắt hoặc nghẹt mũi khi tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng. TUOI TRE ONLINE
Trong khi đó, việc một người cảm thấy đau đầu hoặc khó chịu khi đi ngang khu vực có mùi hoa rất mạnh chưa đủ để xác định người đó bị dị ứng.
Đây cũng là lý do không nên đánh đồng tất cả phản ứng của cơ thể khi tiếp xúc với hoa sữa thành một tình trạng dị ứng.
Người khó chịu vì mùi hoa sữa nên làm gì?
Với những người nhạy cảm hoặc cảm thấy khó chịu khi đi qua khu vực hoa sữa nở dày, chuyên gia khuyến nghị trước hết nên giảm thời gian tiếp xúc.
Nếu có thể, người dân nên chọn một lộ trình khác trong thời điểm hoa nở rộ, đặc biệt nếu tuyến đường cũ có quá nhiều cây hoa sữa tập trung.
Trường hợp mùi hoa bay vào nhà, có thể đóng cửa ở phía có mùi quá nồng và duy trì sự thông thoáng cho không gian sống. TUOI TRE ONLINE
Nếu một người thường xuyên xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, khó thở, khò khè hoặc tình trạng kéo dài, chuyên gia khuyến nghị nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tự kết luận rằng nguyên nhân chắc chắn đến từ mùi hoa sữa.
Không nên trồng hoa sữa quá dày
TS Phạm Thị Kim Giang cho rằng hoa sữa vẫn là một phần đặc trưng của mùa thu Hà Nội. Nếu thiếu đi hương hoa sữa trong những ngày thu, đó cũng sẽ là một điều đáng tiếc.
Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng việc trồng cây cần được phân bổ ở mức độ phù hợp. Không nên trồng hoa sữa liên tục trên cả một dãy phố khiến mùi hương trở nên quá đậm đặc và ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân sống tại khu vực đó. TUOI TRE ONLINE
Như vậy, vấn đề không nhất thiết nằm ở bản thân loài cây mà còn liên quan đến cách bố trí cây xanh đô thị.
Một số cây hoa sữa có thể tạo bóng mát và mang lại nét đặc trưng cho cảnh quan. Nhưng khi số lượng cây quá dày, cùng nở trong một thời điểm, hương thơm có thể trở thành yếu tố gây khó chịu cho những người sống và làm việc gần đó.
Hà Nội rà soát những khu vực có nhiều hoa sữa
Liên quan đến tình trạng một số khu vực có mật độ hoa sữa cao, Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng đã giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với UBND các phường, xã và các đơn vị liên quan rà soát những tuyến phố, khu dân cư có mật độ cây hoa sữa dày và ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân. TUOI TRE ONLINE
Thành phố đề xuất phương án di dời một số cây hoa sữa đến những vị trí phù hợp.
Đây là hướng tiếp cận nhằm cân bằng giữa việc duy trì cây xanh đô thị và hạn chế tác động từ mật độ cây quá cao tại những khu vực dân cư.
Mùi hoa sữa: người yêu, người khó chịu
Hoa sữa có một vị trí khá đặc biệt trong đời sống đô thị Hà Nội. Với nhiều người, hương hoa gắn với mùa thu và những con phố quen thuộc. Nhưng với những người nhạy cảm với mùi mạnh, việc phải tiếp xúc với lượng lớn hương hoa trong thời gian dài lại có thể gây khó chịu.
Về mặt hóa học, mùi hoa sữa không phải chỉ đến từ một chất duy nhất mà là sự kết hợp của nhiều hợp chất hữu cơ dễ bay hơi. Khi nhiều cây cùng nở, lượng phân tử mùi trong không khí tăng lên, khiến hương thơm được cảm nhận rõ và đậm hơn. TUOI TRE ONLINE
Vì thế, câu chuyện về hoa sữa không đơn giản là “thơm hay không thơm”. Mức độ dễ chịu còn phụ thuộc vào mật độ cây, khoảng cách, thời gian tiếp xúc và độ nhạy của từng người.
Giải pháp được các chuyên gia nhấn mạnh là bố trí cây xanh ở mức hợp lý, tránh để hoa sữa tập trung quá dày tại khu dân cư, đồng thời những người cảm thấy khó chịu nên chủ động giảm thời gian tiếp xúc hoặc thay đổi lộ trình khi cần thiết.
