69 lượt xem Thứ Bảy, 11/11/23 12:04 Chiều Nguyễn Võ Xuân Quyên

Trường đại học tự chủ, hiệu trưởng áp lực xin chuyển vị trí

Trường đại học tự chủ, hiệu trưởng áp lực xin chuyển vị trí

Trong thực hiện tự chủ đại học, vai trò của hiệu trưởng rất quan trọng bởi khi đại học không còn là cơ quan quản lý theo hành chính thì nó đòi hỏi sự năng động rất cao.

Tại Hội thảo Giáo dục 2023 với chủ đề “Thể chế, chính sách nâng cao chất lượng giáo dục đại học” do Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội tổ chức mới đây, theo GS. Lê Quân, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, nếu nhìn về 10 năm trước đây và bây giờ, có thể nhận thấy các đại học, trường đại học ở Việt Nam có một quá trình thay đổi rất lớn, một bước chuyển rất lớn. Tuy nhiên, quá trình tự chủ có rất nhiều vấn đề.

Theo ông Quân, từ năm 1993, Đại học Quốc gia Hà Nội chính thức hoạt động theo cơ chế tự chủ. Do đó, luôn được coi nhận cơ chế tốt nhất, song khi triển khai thực tế vướng rất nhiều luật. Điều này dẫn đến độ trễ tới 3 – 5 năm, khoảng thời gian vốn có thể phát triển sang một bước mới.

GS. Lê Quân chia sẻ, thời gian vừa qua, Quốc hội dành nhiều thời gian, ra nhiều nghị quyết cho một số cơ chế đặc thù khác nhau, nhưng chưa có những cơ chế đặc thù về giáo dục đại học. Rất cần có cơ chế điều chỉnh nhanh chính sách về bài toán này.

Trong thực hiện tự chủ đại học, vai trò của hiệu trưởng rất quan trọng. Bây giờ đại học không còn là cơ quan quản lý theo hành chính mà đòi hỏi sự năng động rất cao. Ngay tại Đại học Quốc gia Hà Nội, bây giờ tìm được một hiệu trưởng giỏi cũng rất khó khăn. Trong vài năm qua, đã có 2 – 3 hiệu trưởng xin thôi chức vụ này để chuyển sang một vị trí khác.

Tất nhiên, chúng tôi phải đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ kế cận và và có những cách động viên khác nhau. Nhưng điều này cho thấy, đây dần dần là một công việc áp lực rất nhiều để quản trị và có rất nhiều sức ép khác nhau”, GS Lê Quân nói.

GS. Lê Quân, Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội
GS. Lê Quân, Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội

Cần tập trung vào bài toán đầu tư gắn liền với chất lượng tại các trường đại học

Một trong những áp lực khi thực hiện tự chủ là tài chính. Ông Quân nhận định, đầu tư cho giáo dục đại học trên đầu sinh viên của Việt Nam đang thấp, nhưng hiệu quả đạt được có thể nói khá cao. Tuy nhiên, nếu chúng ta đào tạo tràn lan, đào tạo quy mô rất lớn mà không biết sinh viên ra trường sau này chất lượng đến đâu, hiệu quả như thế nào, có nghĩa chúng ta đang quên đi bài toán về hiệu quả trong kinh tế, gọi là “chi phí cơ hội”. Cơ hội sẽ mất đi, khiến chúng ta phải làm lại rất nhiều thứ sau này.

GS. Lê Quân nhấn mạnh, bài toán đầu tư gắn liền với chất lượng là bài toán mà thể chế, chính sách hiện nay cần tập trung. Chất lượng giáo dục đại học hiện đang tập trung vào các chỉ số như chỉ tiêu đào tạo, tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp ra trường có việc làm… Ông đề xuất cần có thêm phân tích, đánh giá chính sách trong thời gian tới. Rất nhiều nơi đạt được các tiêu chí, tiêu chuẩn, nhưng chưa rõ tiêu chuẩn đó đáp ứng được chất lượng như thế nào.

Một bài toán khác trong phát triển giáo dục đại học nước ta hiện nay được GS. Lê Quân đề cập tới là vấn đề nguồn lực đầu tư. Theo ông, Đại học Quốc gia Hà Nội mặc dù luôn được coi là cơ sở trọng điểm, được đầu tư ưu tiên, nhưng để đầu tư đáp ứng được sứ mệnh và đáp ứng nhiệm vụ cũng hết sức khó khăn.

GS. Lê Quân cũng nhắc tới những khó khăn trong bài toán đầu tư cho khoa học cơ bản và đào tạo giáo viên, giảng viên đại học. Về đào tạo giảng viên đại học cần gắn liền với chất lượng đào tạo tiến sĩ. Nếu không nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ, chúng ta sẽ không có giảng viên đại học giỏi. Bài toán này trong thể chế, trong chính sách cũng cần có những ưu tiên.

Các trường đại học cần tập trung vào bài toán đầu tư gắn liền với chất lượng
Các trường đại học cần tập trung vào bài toán đầu tư gắn liền với chất lượng

Tự chủ đại học không chạy theo số lượng

Nhìn cơ chế tự chủ như một động lực để nâng cao chất lượng giáo dục đại học, GS.TS Trần Diệp Tuấn, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Y Dược TPHCM, cho rằng, cần bảo đảm đủ số lượng nhưng chất lượng nhân lực cũng cần được đặc biệt coi trọng. Đơn cử ở ngành y, theo lộ trình nhân lực y tế đến năm 2030 của Việt Nam cơ bản đạt được, không cần tăng số lượng nên phải tăng chất lượng.

Trong giai đoạn tới, quy định mở ngành, mở trường, cơ chế, chính sách phát triển nguồn nhân lực cho ngành… phải đồng bộ, nhất quán, cốt lõi. Theo ông Tuấn, nhìn rộng ra, thúc đẩy tự chủ đúng nghĩa chính là thúc đẩy các cơ sở giáo dục đại học tập trung vào chất lượng. Vấn đề là cơ chế, chính sách phải để các trường thoát khỏi “mũ” đơn vị sự nghiệp công lập theo kiểu quản lý bao cấp.

Theo giám đốc Đại học Đà Nẵng, PGS.TS Nguyễn Ngọc Vũ, trong bối cảnh hiện nay, cần đặt tự chủ làm trung tâm trong vấn đề xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách. Theo đó, hệ thống pháp luật cần đồng bộ, nhất quán, tính tới yếu tố đặc thù của các trường đại học trong số các đơn vị sự nghiệp công lập, tính đến vai trò sở hữu, vai trò bộ chủ quản đối với các cơ sở giáo dục đại học tư thục.

Xem thêm >> Cần trả lại giá trị thực của tấm bằng đại học

Ông Vũ cho rằng, để khắc phục hạn chế, bất cập, thúc đẩy kiến tạo, đổi mới tự chủ đại học trở thành khâu đột phá, động lực mới để phát triển, cần một loạt nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, trước hết là nâng cao nhận thức, hoàn thiện pháp lý về tự chủ. Ở đây, cần hoàn thiện pháp lý tự chủ đại học tiếp cận trên quan điểm về chủ sở hữu.

Cơ chế, chính sách về đổi mới tự chủ không những cần đáp ứng mục tiêu, sứ mệnh, tầm nhìn của cơ sở giáo dục mà phải bám sát yêu cầu chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng – an ninh, đặc biệt là chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn cho rằng, tự chủ hiện còn nhiều vướng mắc về thể chế, chính sách. Vướng mắc lớn nhất là tự chủ của cơ sở giáo dục đại học áp dụng các quy định như đơn vị sự nghiệp công lập khác, chưa có chính sách, cơ chế đặc thù. Thời gian tới, cần tạo được hành lang pháp lý để tự chủ đại học thực sự có chiều sâu. Từ đó rà soát cơ chế, chính sách, hệ thống pháp luật, nhìn nhận những chồng chéo, cản trở, mâu thuẫn để sửa đổi, mở đường cho tự chủ đại học bứt phá, nâng cao chất lượng.

Xuân Quyên (tổng hợp)

Xem thêm: